Na danasnji dan!

[suzi]

Na današnji dan
30. Jun




*1470. - Rođen je francuski kralj Šarl VIII, koji je vladao od 1483. do smrti 1498, a pod pritiskom plemstva započeo je 1494. ratove za osvajanje Italije, okončane šest decenija kasnije.

*1520. - U Tenočtitlanu, gdje je kasnije izgrađen Siudad Meksiko, u španskom zarobljeništvu ubijen je deveti car Asteškog carstva Montesuma II Ksokojocin.

*1859. - Na konopcu razapetom iznad Nijagarinih vodopada, Čarls Blondin je pred 25.000 gledalaca prešao iz SAD u Kanadu.

*1876. - Srbija i Crna Gora objavile su rat Otomanskom carstvu jer nisu mogle da ostanu ravnodušne kad je neodrživo stanje pod Turcima izazvalo ustanak u Hercegovini, Bosni, Raškoj oblasti (Novopazarski sandžak prema turskoj adminstrativnoj podjeli) i Polimlju.

*1893. - Rođen je njemački komunistički vođa Valter Ulbriht, koji je pred nacistima izbjegao iz zemlje, ali se poslije Drugog svjetskog rata vratio i 1950. postao prvi sekretar vladajuće Jedinstvene radničke partije Njemačke (komunisti) u novostvorenoj državi Istočnoj Njemačkoj.

*1908. - U istočni Sibir je pao meteor, izazvavši džinovsku eksploziju i zemljotres koji se osjetio i u centralnoj Evropi.

*1913. - Iznenadnim noćnim napadom bugarske Četvrte i Pete armije na srpske položaje, čime je izazvan Drugi balkanski rat, počela je Bregalnička bitka, okončana 9. jula 1913. potpunim slomom Bugara.

*1930. - Velika Britanija je priznala nezavisnost Iraka.

*1934. - U krvavom obračunu s bliskim saradnicima, poznatom kao ''noć dugih noževa'', Adolf Hitler je pod optužbom za zavjeru likvidirao komandanta ''jurišnih odreda'' (SA) Ernsta Rema i jednog od najviših nacističkih glavešina Gregora Štrasera.

*1936. - Etiopski car Haile Selasije I zatražio je u govoru u Društvu naroda pomoć poslije invazije Italije na Etiopiju.

*1938. - Umro je srpski pisac, pozorišni kritičar i diplomata Milan Rakić, reformator stiha i veliki znalac jezika, član Srpske kraljevske akademije, predsjednik srpskog PEN kluba.

*1948. - Jugoslovenska štampa objavila je Rezoluciju Informacionog biroa komunističkih i radničkih partija (Informbiro ili Kominform) o stanju u Komunističkoj partiji Jugoslavije i izjavu povodom nje Centralnog komiteta KPJ.

*1974. - Alberta King, majka ubijenog američkog sveštenika, crnačkog vođe i nobelovca Martina Lutera Kinga, je ubijena tokom molitve u crkvi, šest godina poslije atentata na njenog sina.

*1974. - Ruski baletski igrač Mihail Barišnjikov je emigrirao iz SSSR tokom turneje u Kanadi ansambla baleta ''Boljšoj teatra''.

*1984. - Umrla je američka književnica Lilijan Helman, u čijim su dramama prikazani radnički štrajkovi, stradanje nepravedno optuženih, gramzivost bogataša i borba protiv nacista.

*1989. - Sudanski general Omar Hasan el Bašir oborio je civilnu vladu Sadeka el Mahdija.

*1990. - Sovjetska vlada je obnovila snabdjevanje naftom Litvanije, dan pošto je parlament pobunjene baltičke republike objavio stodnevni moratorijum na deklaraciju o nezavisnosti.

*1992. - Fidel Ramos je stupio na dužnost predsjednika Filipina kao prvi šef države protestant u toj pretežno rimokatoličkoj pacifičkoj zemlji.

*1995. - Ministarstvo inostranih poslova Savezne Republike Jugoslavije je, povodom odluke vlade Njemačke o slanju trupa u Bosnu, saopštilo da je time drugi put prekršen princip UN da susjedne zemlje i države opterećene negativnim istorijskim iskustvom ne treba da šalju vojne snage u prethodnu Jugoslaviju.

*1997. - Hongkong je poslije 156 godina britanske kolonijalne uprave ponovo postao sastavni dio Kine.

*2000. - Ruski parlament ovlastio je predsjednika Vladimira Putina da smjenjuje izabrane funkcionere.

*2002. - Brazil je pobjedom u Jokohami u finalu 17. svjetskog fudbalskog prvenstva nad Njemačkom rezultatom 2:0, peti put postao prvak svijeta u fudbalu, što ni jednoj zemlji dotad nije uspjelo.

[suzi]

Na današnji dan
20. Jul




*1304 - Rođen je italijanski pisac Frančesko Petrarka. Smatra se poslednjim pjesnikom srednjeg vijeka i prvim individualistom u evropskoj poeziji. U svoje vrijeme bio je poznat i cijenjen po latinskim djelima, istorijskim, filozofskim i polemičkim
spisima, a u svjetsku književnost je ušao zbirkom soneta ''Kanconijer'' posvećenih Lauri.

*1402 - Mongolski kan Tamerlan u bici kod Angore (sada Ankara) pobijedio je tursku vojsku i zarobio sultana Bajazita I, koji je 1403. umro u ropstvu.

*1654 - Potpisan je anglo-portugalski sporazum kojim su počeli dugogodišnji saveznički odnosi Engleske i Portugala.

*1847 - Rođen je njemački postimpresionistički slikar Maks Liberman. Kao pobornik novih ideja, osnovao je 1898. berlinsku secesiju, pokret koji je na prekretnici 19. i 20. vijeka u evropskim metropolama okupljao protivnike umjetničkom akademizmu.

*1855 - Rođen je vojvoda Živojin Mišić, jedan od najvećih srpskih vojskovođa. Učesnik je ratova 1876-78 i 1885, a u Prvom svjetskom ratu komandovao je operacijama u Kolubarskoj bici, drugoj velikoj pobjedi Srba nad austrougarskom vojskom. Napisao je nekoliko vojnih rasprava, od kojih je najpoznatije djelo ''Strategija''.

*1866 - U austrijsko-pruskom ratu, u kojem je Italija bila na strani Pruske, Austrijanci su kod ostrva Visa potpuno razorili italijansku flotu, a poginulo je više od 1.100 ljudi.

*1890 - Rođen je grčki kralj Đordje II, koji je stupio na presto 1922, a već 1923. zbačen. Vratio se 1935, a nakon njemačkog napada u Drugom svetskom ratu (6. aprila 1941) zajedno sa vladom povukao se u emigraciju, odakle se vratio 1946.

*1917 - Potpisana je Krfska deklaracija o stvaranju zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca. Deklaraciju su potpisali srpski
premijer Nikola Pašić i predsjednik Jugoslovenskog odbora Ante Trumbić.

*1919 - Rođen je novozelanđanski planinar Edmund Persival Hilari, koji je 1953, zajedno sa Šerpom Tensingom Norgejom, prvi osvojio Mont Everest (8848), najviši planinski vrh na svijetu.

*1923 - Ubijen je meksički revolucionar, vođa seljačke revolucije 1910, Fransisko Pančo Vilja.

*1937 - Umro je italijanski inženjer Đuljelmo Markoni, jedan od osnivača bežične telegrafije. Prvi je uspio da pošalje radio-signal preko Atlantika (1901). Za radove na bežičnoj telegrafiji podijelio je 1909. sa Karlom Ferdinandom Braunom Nobelovu nagradu za fiziku.

*1944 - Njemački pukovnik Klaus Šenk, grof fon Štaufenberg, pokušao je atentat na nacističkog lidera Adolfa Hitlera podmetanjem bombe pod njegov sto u bunkeru ''Vučja jama'' kod Berlina. Hitler je lakše ranjen, a zavjerenici su
pogubljeni.

*1945 - Umro je francuski pisac Pol Valeri, ''klasik
simbolizma'', koji se smatra najelitnijim predstavnikom francuskog duha u periodu između dva svjetska rata. Bio je član Francuske akademije i predsjednik Instituta za intelektualnu kooperaciju pri Društvu naroda u Ženevi.

*1951 - U jerusalimskoj džamiji Al Aksa ubijen je jordanski kralj Abdulah. Kralj Jordana postao je 1946.

*1954 - U Ženevi je sklopljen sporazum o primirju u Indokini, kojim je završen rat protiv francuske kolonijalne uprave u tom dijelu svijeta.

*1969 - Američki kosmonaut Nil Armstrong postao je prvi čovjek koji je stupio na Mjesec. Armstrong je boravio na Mesecu dva sata i 21 minut, poslije čega se vratio na svemirski brod ''Apolo-11''.

*1974 - Turske snage izvršile su desant na Kipar, zauzele luku Kireniju i krenule prema Nikoziji.

*1976 - Američki kosmički brod bez ljudske posade ''Viking 1' spustio se poslije 11 mjeseci leta na Mars i počeo da šalje na Zemlju jasne snimke te planete.

*1982 - U eksplozijama bombi koje su postavili pripadnici Irske republikanske armije IRA u Hajd parku i Ridžents parku u centru
Londona poginulo je 10 britanskih vojnika.

*1988 - Južna Afrika, Angola i Kuba prihvatile su sporazum o povlačenju stranih trupa iz Angole i o priznavanju nezavisnosti Jugozapadne Afrike (Namibija).

*1994 - Šef izraelske diplomatije Šimon Peres doputovao je u posjetu Jordanu. To je bio najviši izraelski funkcioner koji je do tada posjetio Jordan.

*1996 - Pobunjenici iz plemena Hutu napali su izbjeglički logor suparničkog plemena Tutsi u Burundiju i pobili oko 320 ljudi, mahom žena i djece.

*2000 - Nakon devet dana pregovora završen je bliskoistočni mirovni samit u Kemp Dejvidu. Rješenje za višedecinijski sukob nije pronađeno, a sukobi između Izraela i Palestinaca su nastavljeni.

*2000 - Korzikanski nacionalisti prihvatili su, nakon pregovora u Parizu, ponudu francuske vlade o autonomiji ostrva. Time su okončane 20-godišnje tenzije izmedju separatista i vlasti.

*2001 - Poslije 20 godina pauze, iz Bagdada je krenuo prvi putnički voz ka Turskoj, koji je narednog dana stigao u Gaziantep.

*2001 - Njemački lideri su polaganjem vijenaca zvanično odali poštu oficirima za neuspjeli atentat na Adolfa Hitlera prije 57 godina.

*2002 - U Dubrovniku je nakon 13 godina pauze otvorena izložba poznatog crnogorskog slikara Vojislava Stanića.

[Crna Vrana]

Originally posted by Zainteresovana@27.01.2005. u 13:18


hvala ti

Jos jednom hvala Suzi.
Ispuni jednu zelju.
Radoznao sam , dali je marsal znao
datum bitke na Sutjesci.
Datum proboja obruca na Tjentistu.
Nediraj njemacke izvore.

[no_name]

Na današnji dan - 24. novembar


1572. - Umro škotski protestantski reformator Džon Noks, sledbenik Kalvina, osnivač Škotske prezbiterijanske crkve i autor „Istorije reformacije u Škotskoj”.

1632. - Rođen holandski filozof jevrejskog porekla Baruh de Spinoza, jedan od najznačajnijih i najdoslednijih predstavnika racionalističke i monističke filozofije. Njegova misao, izneta u kapitalnom delu „Etika”, izvršila značajan uticaj na evropsku filozofiju. Kritički odnos prema Bibliji i Talmudu izazvao gnev u teološkim krugovima, a jevrejska zajednica ga anatemisala i isključila iz svojih redova.

1642. - Holandski moreplovac Abel Janson Tasman otkrio ostrvo južno od Australije i nazvao ga Van Dimenova Zemlja, koje je kasnije njemu u čast nazvano Tasmanija.

1729. - Rođen ruski general Aleksandar Vasiljevič Suvorov, jedan od najvećih vojskovođa XVIII veka. Uspešno se borio protiv Turaka, pod njegovom komandom austrijsko-ruske trupe potisnule Francuze iz severne Italije 1799, kada se proslavio i prelaskom preko Alpa na povratku u Rusiju. Ugušio ustanak Pugačova u Rusiji 1774. i ustanak u Poljskoj 1794. U SSSR 1942. uveden orden Suvorov za visoke vojničke zasluge.

1833. - Rođen srpski pisac Jovan Jovanović Zmaj, jedna od najmarkantnijih ličnosti srpskog društva u drugoj polovini XIX veka. Borac za nacionalno i političko oslobođenje, član Srpske kraljevske akademije i dramaturg Narodnog pozorišta u Beogradu, urednik nekoliko časopisa, napoznatiji kao dečji pesnik i autor elegičnih ličnih ispovesti.

1848. - Umro britanski državnik lord Melburn, premijer i poverenik kraljice Viktorije, po kom je australijski grad Melburn dobio naziv.

1859. - Objavljena knjiga engleskog prirodnjaka Čarlsa Darvina „Poreklo vrsta”. Njegova revolucionarna teorija evolucije izazvala velike kontroverze u naučnim krugovima, a crkveni krugovi izrazili bojazan da će knjiga podriti religijska verovanja o postanku sveta.

1864. - Rođen francuski slikar i grafičar Anri Tuluz Lotrek, majstor litografije, slikar boemskog Monmartra, atmosfere i likova noćnog života Pariza s kraja XIX veka.

1916. - Umro britanski konstruktor oružja američkog porekla Hajrem Stivens Maksim, izumitelj mitraljeza koji je po njemu nazvan „maksim”.

1929. - Umro francuski državnik Žorž Benžamin Klemanso, premijer od 1906. do 1909. i od 1917. do 1920, kada se povukao iz političkog života. Zbog žustrine kojom je delovao u Parlamentu kao opozicija dobio nadimak Tigar. U vreme Drajfusove afere 1898. u svom listu „L´Oror” objavio Zolino pismo predsedniku Republike „Optužujem”. Jedan od tvoraca Antante i predsedavajući mirovne konferencije u Versaju 1919.

1941. - Počela nemačka ofanziva na Užice u Drugom svetskom ratu. Odstupnicu glavnog dela partizanskih snaga činio Radnički bataljon. Nemci zauzeli grad krajem novembra, a tokom borbi na Kadinjači, 14 kilometara zapadno od Užica, poginulo 180 branilaca grada.

1957. - U Meksiko Sitiju umro meksički slikar i komunistički aktivista Dijego Rivera. Proslavio se monumentalnim muralima u javnim ustanovama u Meksiku i SAD.

1963. - Dva dana posle atentata na predsednika SAD Džona Kenedija u Dalasu, Džek Rubi u policijskoj stanici iz revolvera ubio Lija Harvija Osvalda, osumnjičenog za atentat.

1974. - Predsednik SAD Džerald Ford i sovjetski lider Leonid Brežnjev postigli u Vladivostoku privremeni sporazum o ograničenju ofanzivnog strateškog nuklearnog oružja.

1976. - U zemljotresu koji je razorio grad Muradije i na stotine sela na istoku Turske poginulo oko 5.300 ljudi, a 50.000 ostalo bez domova.

1989. - Pod pritiskom masovnih demonstracija u Pragu kompletno rukovodstvo Komunističke partije Čehoslovačke podnelo ostavke, uključujući generalnog sekretara Miloša Jakeša. Na mesto generalnog sekretara partije došao Karol Urbanek.

1992. - Na jugu Kine srušio se putnički avion „boing 737”. U najtežoj nesreći u istoriji kineskog vazduhoplovstva život izgubila 141 osoba, svi putnici i članovi posade.

1995. - Irci na referendumu tesnom većinom izglasali legalizaciju razvoda braka.

1998. - Predsednik Jugoslavije Slobodan Milošević smenio načelnika Generalštaba Vojske Jugoslavije, general-pukovnika Momčila Perišića.

1998. - General Emil Lahud, prvi predsednik Libana posle okončanja 15-godišnjeg građanskog rata u toj zemlji, preuzeo dužnost šefa države.

2000. - Oko 900.000 ljudi protestovalo na ulicama Barselone zbog terorističkih akcija baskijske separatističke organizacije ETA. Na čelu protestne kolone bili španski premijer Hose Maria Asnar i drugi državni i politički zvaničnici.

2000. - Jugoslovenski predsednik Vojislav Koštunica doputovao u Zagreb na Samit na vrhu država jugoistočne Evrope i Evropske unije, što je bila prva poseta nekog zvaničnika Jugoslavije Hrvatskoj od raspada SFRJ.

[no_name]

Na današnji dan - 26. novembar

1504. - Umrla je španska kraljica Isabela I Katolička, kraljica Kastilje od 1474, čijom su udajom 1479. za Fernanda II Aragonskog spojene Kastilja i Aragon i stvorena Španija.

1648. - Papa Inoćentije X osudio je Vestfalski mir kojim je mesec dana ranje okončan Tridesetogodišnji rat.

1703. - U dvodnevnoj „Velikoj oluji” u južnoj Engleskoj poginulo je najmanje 8.000 ljudi.

1744. - Umro je italijanski graditelj violina Đuzepe Gvarneri, uz Antonija Stradivarija najveći majstor izrade klasičnih violina.

1855. - Umro je poljski pisac jevrejskog porekla Adam Mickijevič, najveći poljski romantičar.

1857. - Zasedanje prvog australijskog parlamenta otvoreno je u Melburnu.

1880. - Velike sile prisilile su Otomansko carstvo da Crnoj Gori preda Ulcinj, koji su Crnogorci zauzeli u ratu od 1876. do 1878.

1893. - Umro je srpski filozof, pisac i političar Milan Kujundžić Aberdar, jedan od prvih profesora filozofije na beogradskoj Velikoj školi, član Srpske kraljevske akademije, predsednik skupštine Srbije i ministar prosvete.

1922. - Otvorena je grobnica faraona Tutankamona, koju je u Dolini kraljeva kod Luksora otkrio engleski arheolog Hauard Karter.

1939. - Napadom sovjetske armije počeo je sovjetsko-finski rat.

1940. - Na zapovest vođe nacističke Nemačke Adolfa Hitlera u Varšavi je u Drugom svetskom ratu stvoren geto u koji su Nemci saterali oko pola miliona Jevreja iz Varšave i drugih poljskih mesta i iz Nemačke.

1942. - U Bihaću je u Drugom svetskom ratu osnovano Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije i 54 delegata izabrala su Izvršni odbor AVNOJ-a s dr Ivanom Ribarom na čelu.

1949. - Indija je prihvatila ustav kao federalna republika u okviru britanskog Komonvelta.

1952. - Umro je švedski istraživač i putopisac Sven Anders Hedin, koji je predvodio ekspedicije u Tarimskoj kotlini, Sinkjangu, na Tibetu, u Mongoliji i u području Himalaja.

1965. - Francuska je lansirala svoj prvi veštački satelit.

1967. - U poplavama u centralnom Portugalu poginulo je najmanje 250 ljudi.

1968. - Umro je nemački pisac Arnold Zvajg, čija su dela - na osnovu iskustva stečenog u Prvom svetskom ratu - prožeta antimilitarizmom, gorkom ironijom i kritičkom analizom društva.

1970. - Jedan bolivijski slikar, obučen kao sveštenik, pokušao je u glavnom gradu Filipina Manili da ubije papu Pavla VI, ali nije uspeo.

1978. - Muslimanski verski lideri i političari koji su nastojali da obore šaha Rezu Pahlavija proglasili su generalni štrajk kojim je Iran paralizovan.

1986. - Iranska raketa koja je pala u irački glavni grad Bagdad ubila je 48 civila.

1990. - Savet bezbednosti UN odobrio je mirovni plan za Kambodžu.

1993. - Prvi generalni štrajk u Belgiji posle bezmalo pola veka paralizovao je privredu i saobraćaj i primorao vladu na pregovore sa sindikatima.

1998. - U zajedničkoj deklaraciji tokom posete kineskog predsednika Đanga Cemina, Japan je izrazio „duboko kajanje” zbog akcija koje je preduzeo u Kini u Drugom svetskom ratu.

[no_name]

Na današnji dan - 27. novembar

1570. - Umro je italijanski arhitekta i vajar Jakopo Sansovino, majstor proporcija i savršene harmoničnosti konstrukcije i dekora.

1701. - Rođen je švedski fizičar i astronom Anders Celzijus, tvorac skale za merenje toplote koja je po njemu dobila ime. Osmatrao je severnu svetlost i efekte njenih magnetnih smetnji, obavljao svetlosna merenja i ispitivao meteorološke pojave i Jupiterove satelite, ali je pažnju naučne javnosti pobudio tek izumom skale za merenje toplote. Na njoj je tačka ključanja vode označena sa 100, a tačka otapanja leda sa nula stepeni. Sopstvenim sredstvima podigao je opservatoriju u rodnoj Upsali.

1874. - Rođen je izraelski državnik i hemičar Haim Ezrael Vajcman, pronalazač sintetičkog acetona, prvi predsednik Izraela od 1948. do 1952. godine.

1879. - Francuska skupština je iz Versaja premeštena u Pariz.

1895. - Umro je francuski pisac Aleksandar Dima, koji je udario temelje pozorišne društvene drame. Napisao je 16 pozorišnih komada, uključujući dramatizaciju romana „Dama s kamelijama”. Ostala dela: drame „Nezakoniti sin”, „Deniza”, „Gospodin Alfons”, „Polusvet”.

1895. - Švedski fabrikant i pronalazač dinamita Alfred Nobel je u Parizu napisao testament kojim je veliko bogatstvo zaveštao za razvoj nauke i literature i borcima za mir. Predvideo je pet jednakih delova za nagrade za fiziku, hemiju, medicinu, književnost i mir. Umro je 1896, a nagrade su prvi put dodeljene 1901. „Nagrade treba da se dele bez ikakvih obzira na nacionalnost”, piše u testamentu. Od 1969. dodeljuje se i Nobelova nagrada za ekonomiju.

1919. - Posle Prvog svetskog rata, u kojem je učestvovala na strani Centralnih sila, Bugarska je u Neiju potpisala mirovni ugovor na osnovu kojeg je Dobrudža pripala Rumuniji, primorje Trakije Grčkoj, a gradovi Strumica, Bosilegrad i Caribrod [Dimitrovgrad] Jugoslaviji.

1921. - Rođen je čehoslovački državnik slovačkog porekla Aleksander Dubček, vođa pokreta reformi u Čehoslovačkoj krajem šezdesetih godina 20. veka, nazvanih „Praško proleće”.

1926. - Ahmed Ben Zogu je u Tirani potpisao pakt s vođom fašističke Italije Benitom Musolinijem da bi ojačao reakcionarni feudalni režim u Albaniji.

1940. - Nacistička Nemačka je u Drugom svetskom ratu anektirala francusku pokrajinu Lorenu.

1940. - U Rumuniji je profašistička „Gvozdena garda” ubila više od 60 saradnika izbeglog kralja Karola II, uključujući bivšeg premijera Nikolaea Jorgu.

1941. - Zauzimanjem tvrđave Gondar u Etiopiji snage Velike Britanije i saveznika su u Drugom svetskom ratu slomile u istočnoj Africi jedinice fašističke Italije, čime su Etiopija, Somalija i Eritreja oslobođene okupacije.

1942. - Rođen je američki rok pevač i gitarista Džimi Hendriks, jedan od najpopularnijih muzičara u svetu šezdesetih godina 20. veka. Umro je 1970. od prekomerne doze droge.

1942. - Francuska mornarica je u Drugom svetskom ratu potopila veći deo ratne flote u tulonskoj luci kako bi sprečila njen pad u ruke nacista.

1953. - Umro je američki pisac Judžin Gledston O´Nil, tvorac moderne američke drame, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1936.

1955. - Umro je francuski kompozitor švajcarskog porekla Artur Honeger, jedan od najistaknutijih polifoničara francuske muzike.

1961. - SSSR je predložio neodložnu zabranu nuklearnih proba bez međunarodne kontrole.

1990. - Britanski ministar finansija Džon Mejdžor izabran je za premijera i šefa Konzervativne stranke Velike Britanije, posle ostavke Margaret Tačer.

1991. - Razbesnela masa je u Pnom Penu napala nominalnog lidera „Crvenih Kmera” Kije Sampana, koji je evakuisan u Bangkok da ne bi bio linčovan. Tokom strahovlade maoističkog pokreta „Crvenih Kmera” pobijeno je između milion i dva miliona stanovnika.

1993. - Britanska vlada je, posle nekoliko sedmica poricanja, priznala da je kontaktirala s predstavnicima Irske republikanske armije.

1996. - U eksploziji gasa u rudniku uglja u kineskoj provinciji Šansi poginuo je najmanje 91 rudar.

2001. - U Bonu, pod pokroviteljstvom UN, počeli su višednevni razgovori o Avganistanu. Oko 50 avganistanskih lidera i njihovih savetnika dogovorili su se na početku sastanka da nakon formiranja prelazne vlade i privremenog saveta sazovu plemensku skupštinu na kojoj će biti formiran prelazni organ vlasti.

[no_name]

Na današnji dan - 1. decembar

1455. - Umro italijanski vajar, zlatar i slikar Lorenco Giberti, koji je izradio vrata na krstionici katedrale u Firenci. Njegov spis „Commentarii” vredan je dokument za izučavanje italijanske arhitekture i slikarstva.

1640. - Portugal posle ustanka kojim je zbačena španska vlast ponovo stekao nezavisnost. Dve sedmice kasnije vojvoda od Braganse krunisan za portugalskog kralja pod imenom Žoao IV. Španija nezavisnost Portugala priznala tek 1668.

1761. - Rođena Mari Tiso, koja se proslavila praveći voštane maske ličnosti pogubljenih u Francuskoj revoluciji, a u Velikoj Britaniji 1802. postavila stalnu izložbu voštanih figura svojih savremenika. Danas Muzej Madam Tiso.

1821. - Dominikanska Republika, koja obuhvata dve trećine istočnog dela karipskog ostrva Haiti, tada poznatog kao Hispanjola, proglasila nezavisnost od Španije.

1822. - Osnivač brazilskog carstva Don Pedro krunisan za prvog cara Brazila pod imenom Pedro I.

1825. - Umro ruski car Aleksandar I Romanov, koji je tokom vladavine proširio teritoriju Rusije. Posle poraza Napoleona u Rusiji 1812. imao vodeću ulogu u antifrancuskoj koaliciji evropskih sila i jedan je od glavnih inicijatora stvaranja Svete alijanse 1815. Uspešno ratovao protiv Otomanskog carstva i pomagao srpskim ustanicima.

1906. - U Parizu otvoren bioskop „Omnija Pate”, prva dvorana u svetu namenski izgrađena za prikazivanje filmova.

1918. - Odlukom danskog parlamenta Island stekao nezavisnost.

1918. - Provincija Transilvanija, ranije u sastavu Mađarske, odnosno Austrougarske, ujedinila se s Rumunijom. U sastav Rumunije ušao i rumunski deo Banata i još neke pokrajine. Taj datum Rumuni slave kao nacionalni praznik, Dan ujedinjenja.

1918. - U Beogradu proglašena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, s princom Aleksandrom I Karađorđevićem kao regentom i Beogradom kao prestonicom.

1925. - U Lokarnu u Švajcarskoj potpisani sporazumi evropskih država o garanciji mira i nepovredivosti granica. Najvažnijim se smatra Rajnski pakt kojim su se Nemačka, Francuska i Belgija obavezale na poštovanje granica, a Nemačka prihvatila demilitarizaciju Rajnske oblasti. Te sporazume prekršio Hitler 1936, kada je okupirao Rajnsku oblast, a potom napao Čehoslovačku i Poljsku.

1934. - U Lenjingradu ubijen Sergej Kirov, blizak Staljinov saradnik, član Politbiroa i sekretar Centralnog komiteta sovjetske Komunističke partije. Atentat na Kirova Staljinu bio povod da počne žestok obračun s protivnicima.

1936. - Umro italijanski pisac Luiđi Pirandelo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1934, jedan od najznačajnijih dramskih pisaca XX veka, koji je otvorio nove puteve moderne dramaturgije.

1971. - U Karađorđevu, na sednici Predsedništva Saveza komunista Jugoslavije, smenjen deo rukovodstva Saveza komunista Hrvatske, nosilaca politike tzv. masovnog pokreta. Usledile čistke u političkim i privrednim vrhovima u Srbiji, Sloveniji i Makedoniji, čime je sprečen pokušaj političkih i privrednih reformi u SFRJ.

1973. - Umro izraelski državnik David Ben Gurion, vođa borbe za stvaranje države Izrael i njen prvi premijer.

1981. - U najvećoj nesreći u istoriji jugoslovenskog vazduhoplovstva, avion „DC-9 super 80” ljubljanskog „Inex-adria avio-prometa” udario u planinu u blizini Ajačija na Korzici. Poginulo svih 178 putnika i članova posade.

1988. - Benazir Buto postala premijer Pakistana, kao prva žena na čelu jedne islamske zemlje.

1989. - Mihail Gorbačov kao prvi sovjetski lider posetio Vatikan i dogovorio se s papom Jovanom Pavlom II o uspostavljanju diplomatskih odnosa SSSR i Vatikana.

1991. - Na referendumu u sovjetskoj republici Ukrajini nadmoćna većina birača izjasnila se za nezavisnost od SSSR.

2000. - Lider Partije nacionalne akcije Vinsent Foks inaugurisan za predsednika Meksika, čime je okončan 71 godinu dug period vladavine Institucionalne revolucionarne partije. To je bio prvi poraz te partije od 1929.

2001. - U dva napada palestinskih bombaša-samoubica u Jerusalimu poginulo 10 Izraelaca, a u eksploziji autobusa u Haifi ubijeno njih 30. U napadima povređeno preko 200 osoba.

2002. - Za predsednika Slovenije izabran dotadašnji premijer u više mandata Janez Drnovšek.

[no_name]

Na današnji dan - 4. decembar

- Danas je Vavedenje Presvete Bogorodice, dan kada je, prema hrišćanskom verovanju, mala Marija, kasnije Sveta Bogorodica, prvi put uvedena u hram. Kada je Marija napunila tri godine, njeni roditelji Joakim i Ana doveli su je iz Nazareta u Jerusalim da je predaju Bogu u hram, u kojem je potom boravila devet godina. Smatra se pretežno ženskim praznikom.

1154. - Nikolas Brekspir, prvi i jedini Englez izabran za papu, ustoličen je za poglavara Rimokatoličke crkve kao Adrijan IV.

1642. - Umro je francuski državnik, kardinal Arman Žan di Plesi Rišelje, svemoćni ministar inostranih poslova i rata kralja Luja XIII, koji je svim silama nastojao da Francusku učini prvom silom u Evropi. Gradeći apsolutističku monarhiju ograničio je uticaj Rimokatoličke crkve, pape i plemstva. Ugušio je ustanak hugenota i lišio ih političkih prava, ali im je ostavio versku slobodu. Zemlju je uveo u Tridesetogodišnji rat da bi oslabio moć Nemačkog carstva. Nastavio je kolonijalno širenje Francuske i počeo kolonizaciju u Severnoj Americi i severnoj Africi. Pomagao je razvoj poljoprivrede, trgovine i prosvete, a 1635. osnovao je Francusku akademiju.

1679. - Umro je engleski filozof Tomas Hobs, nastavljač i sistematizator klasičnog engleskog empirizma, koji je razradio teoriju društvenog ugovora. Njegovo učenje spojilo je principe mehanističko-materijalističke metafizike sa senzualističkom teorijom saznanja i apsolutističkom političkom filozofijom. Dela: „Elementa philosophica” [ili „O telu”, „O čoveku”, „O građaninu”], „Levijatan”, „O političkom telu”.

1732. - Umro je engleski pisac Džon Gej, autor nadahnutih satiričnih poema. Posebno je upamćen po muzičkoj komediji „Prosjačka opera”, sastavljenoj od mnogih i sada popularnih balada.

1791. - Izašao je prvi broj britanskog „Obzervera”, najstarijeg sedmičnika u svetu.

1795. - Rođen je škotski istoričar i filozof Tomas Karlajl , čija se dela, uz bogatstvo činjeničnog materijala, odlikuju živošću mašte i dramatičnošću izlaganja. Dela: „Francuska revolucija”, „O herojima”, „Život Fridriha Velikog”, „Sartor Resartus”, „Čartizam”, „Prošlost i sadašnjost”, „Pisma i govori Olivera Kromvela”, „Kritički eseji”.

1798. - Umro je italijanski lekar i prirodnjak Luiđi Galvani , koji je 1789. pronašao galvanski elektricitet i nazvao ga ´životinjskim magnetizmom´. Njegovo ime nose mnogi instrumenti i oznake u elektromagnetizmu i elektrotehnici.

1829. - Britanci su u Indiji zabranili običaj spaljivanja udovica prilikom spaljivanja njihovih preminulih muževa na posmrtnoj ceremoniji.

1841. - U Beogradu je u „Pozorištu na Đumruku” održana prva predstava s diletantima - drama Jovana Sterije Popovića „Smrt Stefana Dečanskog”. Pozorište je organizovao srpski reditelj, scenograf, glumac, pisac i prosvetni radnik Atanasije Nikolić. Tada je štampan prvi pozorišni plakat kod nas i raspisan prvi književno-dramski konkurs za dela „po narodnom karakteru i običajima ustrojenim”. Pozorište se održalo samo godinu dana.

1890. - Rođen je srpski kompozitor i etnomuzikolog Kosta Manojlović, profesor i prvi rektor Muzičke akademije u Beogradu. Muzičke studije je završio u Oksfordu. Zapisao je veliki broj narodnih melodija, kojima se inspirisao u komponovanju. Napisao je „Spomenicu Stevanu Mokranjcu” i etnomuzikološke studije „Muzičke karakteristike našeg juga”, „Muzičko delo našeg sela”, „Narodne melodije u istočnoj Srbiji”. Dela: ciklusi horova „Žalne pesme”, „Pesme zemlje Skenderbegove”, „Pesme zemlje Raške”, solo pesme, obrade narodnih pesama.

1892. - Rođen je španski diktator Fransisko Franko, koji je uz obilatu pomoć italijanskih fašista i nemačkih nacista, posle trogodišnjeg građanskog rata koji je izazvao, 1939. slomio otpor legalnog demokratskog republikanskog poretka. Vlast je držao do smrti 1975.

1912. - Posle pobeda u Prvom balkanskom ratu, balkanski saveznici Srbija, Crna Gora, Grčka i Bugarska potpisali su primirje s Turskom.

1922. - Rođen je francuski filmski i pozorišni glumac Žerar Filip, čija se gluma odlikovala velikim senzibilitetom. U pozorištu je sa ogromnim uspehom igrao glavne role u dramama Vilijama Šekspira, Albera Kamija, Pjera Korneja, Hajnriha fon Klajsta, Alfreda de Misea. Filmovi: „Đavo u telu”, „Parmski kartuzijanski manastir”, „Fanfan Lala”, „Lepotice noći”, „Crveno i crno”, „Veliki manevri”, „Idiot”, „Oholi”, „Opasne veze”, „Gospodin Ripoa”.

1924. - Umro je srpski lekar dr Vojislav Subotić, vodeći hirurg u Srbiji tog doba, šef hirurškog odeljenja Opštedržavne bolnice u Beogradu, osnivač Medicinskog fakulteta u Beogradu. Objavio je niz radova iz abdominalne hirurgije, urologije, ortopedije.

1942. - Američka avijacija je u Drugom svetskom ratu prvi put bombardovala teritoriju Italije.

1943. - Predsednik SAD Frenklin Rozevelt, britanski premijer Vinston Čerčil i turski predsednik Ismet Ineni razmatrali su u Kairu zajedničke akcije u okviru antihitlerovske koalicije, ali je Turska odbila da objavi rat Nemačkoj.

1945. - Umro je američki biolog i genetičar Tomas Hant Morgan, osnivač genetike, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1933. za otkriće funkcije hromozoma u prenošenju naslednih svojstava. Izradio je prve mape položaja gena u hromozomima i smatra se glavnim predstavnikom hromozomne teorije nasleđa.

1972. - Čileanski predsednik Salvador Aljende izjavio je u Ujedinjenim nacijama da američka telefonska i telegrafska kompanija ITT čini sve da izazove građanski rat u Čileu. General Augusto Pinoče je uz američku pomoć organizovao vojni udar u kojem je Aljende ubijen 11. septembra 1973, posle čega je zaveo diktaturu.

1974. - Pad holandskog aviona ´DC-8´ u blizini glavnog grada Sri Lanke Kolomba, nije preživeo niko od 191 putnika i člana posade.

1976. - Umro je engleski kompozitor Edvard Bendžamin Britn, kojem je svetsku slavu doneo „Fantastični kvartet”, delo za obou i gudačke instrumente i „Jednostavna simfonija” za gudački kvartet, u kojoj je prvi put ispoljio sklonost ka baroknim formama. Ostala dela: opere „Piter Grajms”, „Otmica Lukrecije”, „Albert Hering”, kompozicije za orkestar „Ratni rekvijem”, „Prolećna simfonija”, „Varijacije na temu Franka Bridža”.

1977. - Na jugu Malezije poginulo je 100 ljudi prilikom pada aviona kojeg je otela japanska teroristička grupa Crvena armija.

1977. - Diktator Žan Bedel Bokasa je - na ceremoniji koja je koštala četvrtinu nacionalnog proizvoda zemlje - sam sebe krunisao za cara Centralnoafričkog carstva.

1980. - U avionskoj nesreći u blizini Lisabona, za koju se sumnja da je posledica sabotaže, poginuo je portugalski premijer Fransisko Sa Karneiro .

1989. - Članice Varšavskog pakta Bugarska, Mađarska, Nemačka DR, Poljska i SSSR - koje su okupirale Čehoslovačku 1968. - na sastanku u Moskvi osudile su vojnu intervenciju i saopštile da je to bilo „mešanje u unutrašnje poslove suverene Čehoslovačke”.

1993. - Vlada Angole i pobunjenički pokret UNITA postigli su saglasnost o uslovima primirja radi okončanja 18-godišnjeg građanskog rata u toj afričkoj zemlji.

1995. - U nesreći kamerunskog aviona ´Boing 737´ poginulo je 72 od 77 putnika i članova posade.

1995. - Ministri inostranih poslova Evropske unije suspendovali su na sastanku u Briselu sankcije Saveznoj Republici Jugoslaviji.

1997. - U kanadskom gradu Otava predstavnici 121 države potpisali su istorijski sporazum o zabrani protivpešadijskih mina, ali je više zemalja, uključujući SAD, odbilo to da učini.

1998. - Poslednji borci „Crvenih Kmera” predali su se armiji Kambodže, čime je posle dve decenije okončana borba tog maoističkog pokreta protiv vladinih snaga.

2003. - Tužilaštvo pri Okružnom sudu u Beogradu za ratne zločine podiglo je prve optužnice, optuživši osam ljudi za masakr oko 200 zarobljenika 1991. na farmi „Ovčara” kod Vukovara.

[no_name]

Na današnji dan - 5. decembar


1443. - Rođen je italijanski sveštenik Đulijano dela Rovere, od 1503. do smrti 1513. papa Julije II, najveći pokrovitelj umetnosti među poglavarima Rimokatoličke crkve. Od Mikelanđela Buonarotija, čiji je bio blizak prijatelj, naručio je izradu fresaka u Sikstinskoj kapeli u Vatikanu, uključujući grandiozni „Strašni sud”, od Bramantea rekonstrukciju crkve Svetog Petra u Vatikanu, a Rafael Santi je oslikao njegove privatne odaje.

1560. - Umro je francuski kralj Fransoa II, koji je vladao samo godinu dana. Na prestolu ga je istog dana nasledio brat Šarl IX, za vreme čije su vladavine počeli verski ratovi rimokatolika i hugenota.

1791. - Umro je austrijski kompozitor Volfgang Amadeus Mocart, jedan od najgenijalnijih stvaralaca u istoriji muzike. Sahranjen je u zajedničkoj sirotinjskoj grobnici u Beču. Bio je „čudo od deteta”: u šestoj godini napisao je prvu kompoziciju, u osmoj sonatu, a u 12. operu pod nazivom „Jednostavna prevara”. Napisao je oko 600 dela - opera, simfonija, koncerata za klavir, violinu, flautu, klarinet, hornu i druge instrumente, gudačkih kvarteta, sonata za klavir i za violinu, kantata, misa. Dela: opere „Figarova ženidba”, „Čarobna frula”, „Otmica iz Seraja”, „Don Đovani”, „Tako čine sve”, „Idomeneo”, „Jednostavna prevara”, simfonije „Hafner simfonija”, „Lincerska simfonija”, „Praška simfonija”, „Simfonija u g-molu”, „Jupiter simfonija”, misa „Rekvijem”, kvintet sa klarinetom „Mala noćna muzika”.

1839. - Rođen je američki konjički oficir Džordž Armstrong Kaster, koji je kao komandant Sedme konjičke divizije predvodio vojnu kampanju sedamdesetih godina 19. veka protiv indijanskih plemena u Kanzasu, Dakoti i Montani, sprovodeći politiku „etničkog čišćenja”. Poginuo je u junu 1876. u bici kod Litl Big Horna, kad su Sijuksi, pod komandom poglavice Ludog Konja, uništili deo Sedme konjičke i ubili sva 264 američka vojnika koja su učestvovala u bici.

1867. - Rođen je poljski državnik, maršal Jozef Klemens Pilsudski, prvi predsednik Poljske od 1918. do 1922. i inicijator rata protiv sovjetske Rusije 1920. i 1921. Uspostavio je 1926. vojnu diktaturu i držao je vlast do smrti 1935.

1870. - Umro je francuski pisac Aleksandar Dima Otac, jedan od začetnika feljtonističkog romana. Najpre se istakao romantičnim dramama „Anri III i njegov dvor”, „Antoni”, „Kula Nel”, „Kin”. Pisao je i komedije, ali je svetsku slavu stekao mnogobrojnim romanima s motivima iz francuske istorije: „Tri musketara”, „Grof od Monte Krista”, „Kraljica Margo”, „Dvadeset godina posle”, „Kraljičin Đerdan”, „Crna lala”.

1890. - Rođen je austrijski filmski režiser Fric Lang, jedan od najznačajnijih predstavnika ekspresionizma, majstor atmosfere sa izrazitim osećanjem za vizuelnu naraciju. Pred nacistima je izbegao u SAD, a krajem pedesetih godina 20. veka došao je u Zapadnu Nemačku u kojoj je ostao do smrti 1976. Filmovi: „Umorna smrt”, „Doktor Mabuze”, „Nibelunzi”, „Kockar”, „Metropolis”, „Ubica M”, „Testament doktora Mabuzea”, „Samo jednom se živi”, „Na divljem zapadu”, „I dželati umiru”, „Žena u prozoru”, „Ministarstvo straha”, „Ranč prokletih”, „Ljudska želja”, „Dok grad spava”, „Izvan svake sumnje”, „Tigar iz Ešnapura”, „Indijski nadgrobni spomenik”, „Hiljadu očiju doktora Mabuzea”.

1906. - Rođen je američki filmski režiser austrijskog porekla Oto Premindžer, pionir u primeni „širokog platna”, koji je iskazao dubok smisao za analizu ljudskih karaktera. Filmovi: „Laura”, „Anđeosko lice”, „Karmen Džons”, „Reka bez povratka”, „Čovek sa zlatnom rukom”, „Sv. Jovanka”, „Bura nad Vašingtonom”, „Dobar dan tugo”, „Porgi i Bes”, „Anatomija jednog ubistva”, „Egzodus”, „Kardinal”.

1926. - Umro je francuski slikar Klod Oskar Mone, jedan od osnivača impresionizma. Prema njegovoj slici „Impresija, izlazak sunca”, izloženoj 1874. u Parizu, naziv je dobio ceo slikarski pravac, čiji je Mone bio najdosledniji i najuticajniji predstavnik. Izvršio je ogroman uticaj na evropsko slikarstvo.

1927. - Rođen je tajlandski kralj Bumipon Adunđade, koji je na presto stupio 1946. kao Rama IX i sada je monarh s najdužim „stažom” u svetu.

1929. - Ukinuti su „Jugoslovenski soko”, „Hrvatski soko”, „Orao” i „Srpski soko” i stvorena je „Viteška organizacija Soko Kraljevine Jugoslavije”.

1940. - Umro je češki violinista i kompozitor Jan Kubelik, koji je javno počeo da nastupa već u osmoj godini života, stekavši ugled jednog od najvećih violinskih virtuoza svog vremena, a kao kompozitor pokazao je smisao za kolorit, mada nije iskazao znatniju inventivnost. Dela: „Američka simfonija u a-molu”, šest koncerata za violinu i orkestar, simfonijske varijacije za violinu i kamerni orkestar, kraće kompozicije za violinu i klavir.

1943. - Velika Britanija je u Drugom svetskom ratu zvanično otkazala pomoć četnicima Draže Mihailovića zbog saradnje s nemačkim okupatorom.

1952. - U Beogradu je osnovan Muzej Nikole Tesle, koji je otvoren 20. oktobra 1955. Muzejska postavka sadrži više od 150.000 dokumenata, modele aparata, patente, makete, biblioteku i mnoštvo knjiga i članaka objavljenih o genijalnom srpskom naučniku i njegovom stvaralaštvu.

1956. - Britanske i francuske trupe počele su povlačenje iz Egipta u Sueckom ratu.

1962. - SAD i SSSR su postigli dogovor o miroljubivom korišćenju vasione.

1967. - Umro je srpski klasični filolog Miloš Đurić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Srpske književne zadruge i urednik časopisa „Živa antika”, jedan od najvećih svetskih helenista 20. veka. Objavio je više od 200 radova iz klasične književnosti i filozofije.

1977. - Egipat je prekinuo odnose sa Sirijom, Libijom, Alžirom, Irakom i Južnim Jemenom, arapskim zemljama koje su se žestoko usprotivile započetom mirovnom procesu između Egipta i Izraela.

1978. - U Iranu je izbio talas protesta protiv šaha Reze Pahlavija, koje su podstakle islamske verske vođe. Zbog štrajkova proizvodnja nafte smanjena je gotovo na polovinu.

1983. - Umro je američki filmski režiser Robert Oldrič, koji je snimao trilere, vesterne, filmove strave, psihološke drame i komedije. Filmovi: „Šta se dogodilo s Bebi Džejn?”, „Vera Kruz”, „Apač”, „Dvanaest žigosanih”, „Poljubac smrti”, „Tiho, tiho Šarlota”, „Zatvorski krug”, „Veliki nož”, „Poslednji sumrak”, „Po zakonu i pendreku”, „Legenda o Lajli Kler”, „Grisomova banda”, „Ubistvo sestre Džordž”, „Zatvorsko dvorište”.

1991. - Hrvatski sabor je iz Predsedništva SFRJ opozvao Stjepana Mesića, koji je tim povodom izjavio: „Mislim da sam obavio zadatak - Jugoslavije više nema”.

1994. - U Budimpešti je počeo samit Konferencije o evropskoj bezbednosti i saradnji [KEBS, kasnije OEBS], u atmosferi obnovljene napetosti između Moskve i Vašingtona. Predsednik Rusije Boris Jeljcin upozorio je Evropu na opasnost od „hladnog mira”, a predsednik SAD Bil Klinton apelovao je na zaraćene strane u Bosni da sednu za pregovarački sto.

1995. - Armija Sri Lanke zauzela je Džafnu, grad na istoimenom poluostrvu, koji je pet godina bio glavno uporište tamilskih pobunjenika.

1995. - Šef španske diplomatije Havijer Solana zvanično je preuzeo položaj generalnog sekretara NATO, kao prvi Španac na čelu zapadnog saveza.

1996. - Predsednik SAD Bil Klinton naimenovao je Medlin Olbrajt za prvu ženu državnog sekretara [šef diplomatije] u američkoj istoriji.

2000. - Savezna Republika Jugoslavija postala punopravni član Inicijative za saradnju jugoistočne Evrope [SECI].

2002. - Na sastanku u Oslu, lideri Sri Lanke i Tamilskih tigrova postigli su dogovor o načinu vladanja ostrvskom državom posle 19 godina rata.

[no_name]

Na današnji dan - 6. decembar

1421. - Rođen je engleski kralj Henri VI, poslednji monarh iz dinastije Lankaster, koji je formalno postao vladar 1422, u osmom mesecu života. Svrgnut je u dinastičkim borbama [„Rat dveju ruža”] i ubijen je u maju 1471. u londonskom zatvoru „Tauer”.

1492. - Španski moreplovac italijanskog porekla Kristofer Kolumbo otkrio je ostrvo Hispanjola, sada podeljeno između Haitija i Dominikanske Republike.

1507. - Nemački kartograf Martin Valdzemiler je objavio prvu geografsku kartu novog kontinenta kojem je dao ime Amerika. U vreme izrade novog izdanja Ptolomejevog atlasa čitao je pisma Ameriga Vespučija iz Novog sveta, u kojima je italijanski moreplovac tvrdio da put preko Atlantika ne vodi u Aziju već na dotad nepoznat kontinent, koji je na osnovu tih opisa nacrtao i na karti napisao reč - Amerika.

1792. - Žirondinci su u vreme Francuske revolucije odlučili da kralju Luju XVI, poslednjem monarhu feudalne apsolutističke Francuske, bude suđeno. Revolucionarni sud ga je potom osudio na smrt i kralj je 1793. pogubljen na giljotini.

1833. - Rođen je srpski pisac Jovan Jovanović Zmaj, član Srpske kraljevske akademije, liričar bogate invencije, prema oceni književne kritike „pesnički izraz duhovnog i duševnog života srpskog naroda” u drugoj polovini 19. veka. Ispevao je zbirke ljubavnih pesama „Đulići” i „Đulići uveoci” - potresne, elegične ispovesti posle smrti supruge i četvoro dece. Prevodio je s ruskog, nemačkog, mađarskog i engleskog. Ostala dela: knjiga pesama „Pevanija”, pesnička legenda „Vidosava Branković”, šaljivi komad „Šaran”.

1877. - Američki pronalazač Tomas Edison je u Vest Orindžu u Nju Džerziju demonstrirao prvi zvučni snimak.

1882. - Umro je engleski pisac Entoni Trolop, koji je u velikom broju romana realistično opisao građanski stalež viktorijanske Engleske.

1889. - Umro je američki državnik Džeferson Dejvis, predsednik Konfederacije Država Amerike [11 otcepljenih južnih država SAD] tokom građanskog rata od 1861. do 1865.

1907. - U jednoj od najtežih nesreća u rudnicima SAD, poginuo je 361 rudar u rudniku uglja Monona u Virdžiniji.

1916. - Nemačke trupe su u Prvom svetskom ratu ušle u rumunsku prestonicu Bukurešt.

1917. - Finski parlament je u Helsinkiju proglasio nezavisnost Finske, koju je priznala sovjetska Rusija.

1917. - U sudaru francuskog broda „Mon Blan” natovarenog eksplozivom, uključujući 5.000 tona trinitrotoluola, s belgijskim brodom „Imo” u luci grada Halifaks u Kanadi, poginulo je više od 1.500 ljudi, oko 8.000 je ranjeno i veliki deo grada je razoren.

1921. - Velika Britanija potpisala je mirovni sporazum s Irskom, prema kojem je uspostavljena Irska Slobodna Država kao članica Britanskog komonvelta.

1925. - Italija i Egipat su potpisali sporazum o granicama italijanske kolonije Libije.

1938. - Francuska i Nemačka su potpisale sporazum o nepovredivosti međusobnih granica, koji su Nemci pogazili u Drugom svetskom ratu.

1941. - U bici za Moskvu, Crvena armija je u Drugom svetskom ratu prešla u protivofanzivu protiv Nemaca koji su nezadrživo napredovali od početka rata.

1941. - Dan pre napada na Perl Harbor, u kojem su Japanci u Drugom svetskom ratu desetkovali američku mornaricu, predsednik SAD Frenklin Ruzvelt ponudio je mir japanskom caru Hirohitu.

1959. - Umro je srpski pisac Jovan Palavestra, koji je pisao pripovetke i drame, pozorišnu i književnu kritiku. Dela: drame „Savesti na vetru”, „Čovjek koji se snašao”, „Veliki skandal”, zbirke pripovedaka „Sivi vidici”, „Na belom hlebu”.

1971. - Indija je priznala Bangladeš, bivši Istočni Pakistan, a Pakistan je uzvratio prekidom diplomatskih odnosa s Indijom.

1978. - Španci su referendumom odobrili novi ustav, prema kojem je Španija definisana kao ustavna monarhija s parlamentarnom demokratijom.

1989. - U najgorem masovnom zločinu u istoriji Kanade, ubica je usmrtio 14 studentkinja Univerziteta u Montrealu i potom se ubio.

1992. - Hindu ekstremisti su uništili džamiju u Ajođi na severu Indije, koju su, kako se veruje, muslimanski osvajači izgradili u srednjem veku na zgarištu velikog hindu hrama koji su razorili. U eksploziji verskih strasti hindusa i muslimana u Ajođi je poginulo najmanje 400 ljudi.

1994. - Konferencija za evropsku bezbednost i saradnju u Budimpešti nije uspela da nađe rešenje za bivšu Bosnu i Hercegovinu.

1995. - Između Habarovska i Sahalina pao je ruski avion „Tu-154” i udes nije preživeo niko od 97 putnika i članova posade.

1997. - Najmanje 85 ljudi je poginulo blizu Irkutska kad se ruski transportni avion „An-124” -koji je prevozio dva borbena aviona - srušio na jedno stambeno naselje.

2000. - Savezna Republika Jugoslavija postala punopravni član Organizacije Ujedinjenih nacija za industrijski razvoj [UNIDO].

2001. - Zbog pogoršanja krize na Bliskom istoku nakon serije bombaških napada u Jerusalimu i Haifi, za koje je odgovornost preuzela Islamska fundamentalistička organizacija Hamas, Jaser Arafat je doneo odluku da u kućni pritvor stavi vođu Hamasa šeika Ahmeda Jasina [64] i da još 130 članova ove militantne grupe uhapsi.

[no_name]

Na današnji dan - 7. decembar

43. p.n.e. - Umro Marko Tulije Ciceron, rimski političar, pisac i čuveni govornik.

1815. - Streljan Mišel Nej, najčuveniji Napoleonov maršal. Za zasluge u odbrani Francuske, u vreme restauracije Luja XVIII, dobio titulu pera. Po povratku Napoleona, u martu 1815, vratio se u njegovu službu i komandovao gardom u bici kod Vaterloa. Za vreme druge restauracije uhvaćen u begu, optužen za izdaju i osuđen na smrt.

1857. - Rođen srpski slikar Uroš Predić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, predstavnik akademskog realizma, majstor portreta, ikona i istorijskih kompozicija. Portretisao gotovo sve istaknute ličnosti Srbije krajem 19. i prve polovine 20. veka i izradio više od 1.000 ikona.

1914. - Skupština Srbije usvojila u Nišu, u Prvom svetskom ratu, Deklaraciju o ujedinjenju južnih Slovena u zajedničku državu.

1941. - Japanski avioni napali američku pomorsku bazu u Perl Harburu na Havajima i uništili veliki broj aviona i brodova, što je ubrzalo odluku SAD da se uključe u Drugi svetski rat.

1941. - Velika Britanija u Drugom svetskom ratu objavila rat Mađarskoj, Rumuniji i Finskoj, zemljama koje su kao članice Trojnog pakta učestvovale u agresiji na SSSR.

1946. - Skupština Jugoslavije donela zakon o nacionalizaciji kojim su obuhvaćena sva veća privatna preduzeća. Time je likvidiran i inostrani kapital, koji je u industriji i rudarstvu predratne Jugoslavije učestvovao sa oko 50 odsto.

1949. - Čang Kaj-šek na ostrvu Tajvan, gde je sa ostacima svoje vojske pobegao posle poraza od Narodnoslobodilačke armije Kine, proglasio državu i ustanovio vladu.

1965. - Vaseljenski patrijarh Atinagora I i papa Pavle VI ukinuli međusobnu ekskomunikaciju dveju crkava kojom je 1054. počeo raskol dveju hrišćanskih crkava.

1970. - Ubedljiva pobeda na izborima u Istočnom Pakistanu Avami lige, pobornika autonomije Bengala, kasnije Bangladeša, dovela do duboke krize između Istočnog i Zapadnog Pakistana, koja je naredne godine eskalirala u građanski rat.

1971. - Sovjetska vasionska kapsula počela da šalje radio i TV-signale sa Marsa.

1974. - Kiparski predsednik, arhiepiskop Makarios III, trijumfalno dočekan na Kipru koji je napustio 15. jula 1974. posle državnog udara. Prevrat na Kipru organizovali grčki oficiri, ali nisu uspeli da zadrže vlast.

1975. - Indonežanska armija ušla u Istočni Timor gde je, nakon ukidanja trovekovne portugalske kolonijalne vlasti, izbio građanski rat.

1985. - Umro engleski pisac Robert Grejvs, istraživač grčke i jevrejske mitologije, svetski ugled stekao istorijskim romanom „Ja, Klaudije” i delom „Grčki mitovi”.

1988. - Sovjetski predsednik Mihail Gorbačov u UN objavio unilateralno smanjenje sovjetskih trupa, tenkova, borbenih aviona i artiljerije.

1988. - U zemljotresu u Armeniji poginulo više od 25.000 ljudi, 12.000 povređeno, a pola miliona ostalo bez domova. Uništeno 10 odsto industrije.

1992. - Vlada Indije zabranila fundamentalističke pokrete posle nereda u kojima je poginulo najmanje 400 hindusa i muslimana. Tokom nereda razorena džamija u Ajođi.

1993. - Umro Feliks Ufue Boanji, prvi predsednik Obale Slonovače od sticanja nezavisnosti 1960. i jedini afrički predsednik koji je 33 godine neprekidno bio na vlasti.

1995. - Sonda sa američkog vasionskog broda „Galilej” ušla u atmosferu Jupitera i 75 minuta slala podatke pre nego što se raspala.

1996. - Predsednik Alžira Liamin Zerual ozakonio ustavne reforme kojima se zabranjuju političke partije zasnovane na religiji.

1997. - Nakon neuspelih izbora u septembru, u Srbiji ponovljeni izbori za predsednika Republike, na kojima ponovo nijedan kandidat nije dobio potrebnu većinu glasova. U drugi krug ušli kandidati Socijalističke partije Srbije Milan Milutinović i Srpske radikalne stranke Vojislav Šešelj, a za predsednika 21. decembra izabran Milan Milutinović.

2001. - U sukobima u Avganistanu Talibani predali svoje poslednje uporište Kandahar.

[no_name]

Na današnji dan - 8. decembar

1638. - Umro je srpski pisac iz Dubrovnika Ivan Gundulić, čija je poezija prožeta strasnim pozivima slobodi i borbi Slovena protiv Turaka. U najznačajnijem delu, epu "Osman", opevao je Hoćimsku bitku i Osmanovu smrt 1621, videći u tome predznak propasti Otomanskog carstva i oslobođenja Južnih Slovena. U mladosti je pisao melodrame, pastorale i lirske pesme, koje su najvećim delom izgubljene. Ostala dela: pastorala "Dubravka", spev "Suze sina razmetnoga", "Arijadna".

1813. - Premijerno je izvedena Betovenova VII simfonija.

1824. - Rođen je srpski pisac Jakov Ignjatović, začetnik realizma u srpskoj književnosti. Posle završenog prava, radio je u rodnoj Sent Andreji kao advokat, a u toku revolucije 1848. bio je poslanik Majske skupštine u Sremskim Karlovcima i član Glavnog odbora Vojvodine. Napisao je devet romana, 17 pripovedaka, knjigu memoara i veliki broj publicističkih i političkih članaka. U romanima je opisivao život vojvođanskih Srba i uspeo da obuhvati panoramu epohe, sjajno zapažajući unutrašnje suprotnosti društva. Dela: romani "Trpen-spasen", "Milan Narandžić", "Čudan svet", "Vasa Rešpekt", "Večiti mladoženja", "Stari i novi majstori", "Patnica".

1865. - Rođen je Jan Sibelijus, finski kompozitor, u osnovi romantičar. Njegov originalni stil veoma je blizak finskom muzičkom folkloru, a veliki broj njegovih dela inspirisan je "Kalevalom". Dela: simfonijska poema za orkestar "Finlandija", orkestarske legende "Labud iz Tuonela" i "Povratak Lemikainena", uvertira "Karelija", violinski koncert...

1931. - Patentiran je koakcijalni kabl.

1954. - Srpski i hrvatski pisci i lingvisti postigli su Novosadski dogovor o srpskohrvatskom književnom jeziku koji je potpisalo 25 uglednih stručnjaka za jezik, sa srpskim piscem Ivom Andrićem na čelu. Zaključeno je da je narodni jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca jedan jezik s dva izgovora, da su oba pisma - ćirilica i latinica - ravnopravna i da jezik ima zajednički pravopis.

1961. - Lari Kostelo (Larry Costello) postavio je rekord u NBA ligi, postigavši 32 uzastopna poena bez ijednog promašaja.

1980. - Mark Dejvid Čepman je u Njujorku izvršio atentat na Džona Lenona.

1995. - U Londonu je počela dvodnevna konferencija na kojoj je, umesto ženevske Mirovne konferencije za prethodnu Jugoslaviju, osnovan Savet za ostvarenje mira sa 40 zemalja, uključujući Saveznu Republiku Jugoslaviju. Za visokog predstavnika međunarodne zajednice u prethodnoj Jugoslaviji izabran je švedski diplomata Karl Bilt.

[avram]

Danas 8 decembra umalo nisam ali ću