Na danasnji dan!

[suzi]

Na današnji dan
25. April




*1284. - Rođen je engleski kralj Edvard II, čiju su vladavinu obilježile njegova ekstravagancija i teški vojni porazi u Škotskoj.

*1595. - Umro je italijanski pisac Torkvato Taso. Najveći dio burnog života proveo je kao dvorski pjesnik vojvode Alfonsa II od Este.

*1599. - Rođen je vođa Engleske revolucije Oliver Kromvel, čija je vojska porazila kraljevsku armiju 1644. kod Marston Mura i 1645. kod Nezbija i zarobila kralja Čarlsa I.

*1744. - Umro je švedski fizičar i astronom Anders Celzijus, tvorac skale za mjerenje toplote nazvane njegovim imenom, na kojoj je tačka ključanja vode označena sa 100, a otapanja leda s nula stepeni.

*1765. - Rođen je srpski guslar Filip Višnjić, najistaknutiji srpski pjesnik u prvoj polovini 19. vijeka, ''Homer srpske epske književnosti''. Taj Srbin iz Bosne, slijep od osme godine, rano je počeo da uz gusle stvara prelijepe pjesme o borbama za oslobođenje od Turaka, krstareći balkanskim krajevima od Temišvara do Skadra, od Banja Luke do Smedereva. Priključio se 1809. Prvom srpskom ustanku i postao ''pjesnik bune''. Poslije sloma ustanka 1813. prešao je u Srem i nastanio u selu Grk (Višnjićevo) u kojem je ostao do smrti 1835. U Sremu je 1815. upoznao Vuka Karadžića, koji je zapisao mnoge njegove pjesme.

*1792. - Pogubljenjem drumskog razbojnika Žaka Peletjea na trgu de Grev u Parizu, u Francuskoj je prvi put upotrijebljena giljotina.

*1859. - Prema projektu konzula Francuske u Aleksandriji Ferdinana de Lesepsa, počelo je kopanje Sueckog kanala. Kanalom dugim 161 kilometar u novembru 1869. spojeno je Sredozemno i Crveno More i stvoren najkraći plovni put iz Evrope ka Srednjem i Dalekom istoku.

*1874. - Rođen je italijanski elektroinženjer i pronalazač Guljermo Markoni, jedan od pionira bežične telegrafije, koji je 1909. podijelio Nobelovu nagradu za fiziku s njemačkim fizičarem Karlom Ferdinandom Braunom. Jedno vrijeme je smatran pronalazačem radija, ali mu je presudom Vrhovnog suda SAD oduzet patent, jer je Tesla već patentirao pronalazak u Federalnom uredu SAD za patente.

*1898. - Kongres SAD objavio je rat Španiji, čemu je prethodio američki ultimatum Španiji da se povuče s Kube. Brojnija i bolje opremljena američka vojska i mornarica brzo su porazile Špance, a SAD su mirovnim ugovorom prigrabile španske posjede Kubu, Filipine, Portoriko i Guam.

*1918. - Rođena je američka pjevačica Ela Ficdžerald, nekrunisana ''kraljica džeza'', savršene tehnike, izvanredne improvizatorske imaginacije i širokog glasovnog raspona. Čuvena je po ''skat'' dijalozima s velikim džez muzičarima poput Luisa Armstronga, Đuk Elingtona i Kaunta Bejzija.

*1920. - Poljska vojska upala je u Ukrajinu, potom brzo napredovala i 6. maja zauzela Kijev. Mirom u Rigi 12. marta 1921. Poljska je dobila od Sovjetske Rusije teritoriju s više miliona Ukrajinaca i Bjelorusa.

*1928. - Umro je ruski baron Petar Nikolajevič Vrangel, jedan od najznačajnijih belogardejskih generala, koji se poslije Oktobarske revolucije borio u Ukrajini protiv sovjetske vlasti.

*1938. - Umro je srpski general i vojni pisac Živko Pavlović, član Srpske kraljevske akademije, učesnik oba balkanska i Prvog svjetskog rata. U Prvom balkanskom ratu bio je načelnik štaba Primorskog kora koji je opsjedao Skadar, a u Drugom načelnik Operativnog odjeljenja srpske Vrhovne komande. U Prvom svjetskom ratu bio je jedan od najbližih saradnika vojvode Radomira Putnika, a kao pomoćnik načelnika štaba Vrhovne komande rukovodio je povlačenjem srpske vojske kroz Crnu Goru i Albaniju. Na Solunskom frontu komandovao je 1916. i 1917. Šumadijskom divizijom. Penzionisan je 1923. zbog neslaganja s kraljem Aleksandrom I Karađorđevićem.

*1945. - Sovjetske i američke trupe srele su su prvi put u Drugom svjetskom ratu kod mesta Torgau u Njemačkoj. Bile su to jedinice Prvog ukrajinskog fronta i Prve američke armije.

*1945. - U San Francisku je 45 zemalja antihitlerovske koalicije, uključujući Jugoslaviju, počelo osnivačku konferencija UN.

*1971. - U Vašingtonu je oko 200.000 ljudi demonstriralo protiv Vijetnamskog rata.

*1974. - U Portugaliji je u udaru, poznatom kao ''revolucija karanfila'', Pokret oružanih snaga bez prolivanja krvi oborio autokratski režim Marsela Kaetana, okončavši tako period od 48 godina diktature.

*1975. - U Portugaliji je na prvim slobodnim izborima poslije pola stoljeća pobijedila Socijalistička patija Marija Soareša.

*1980. - Misija američkih komandosa, koja je trebalo da spase u Teheranu 53 člana ambasade SAD, pretvorene u taoce, propala je u iranskoj pustinji, poslije pogibije osam Amerikanaca u sudaru helokoptera s avionom.

*1982. - Poslednji izraelski vojnici su napustili Sinaj, okončavši 15-godišnju okupaciju tog egipatskog poluostrva.

*1991. - Plenum Komunističke partije SSSR je odlučio da Mihail Gorbačov i dalje predvodi partiju, uprkos višečasovnih oštrih kritika poslije kojih je ponudio ostavku.

*1993. - Na referendumu u Rusiji 62 odsto glasača podržalo je reforme predsjednika Borisa Jeljcina.

*1994. - Na sastanku u Londonu predstavnici SAD, Rusije, Velike Britanije i Francuske su donijeli odluku o formiranju Kontakt grupe radi usklađivanja akcija SAD, Rusije, Ujedinjenih nacija i Evropske unije u Bosni i Hercegovini i pripreme cjelovitog mirovnog plana. Dogovoreno je da Kontakt grupu čini pet zemalja - SAD, Rusija, Velika Britanija, Francuska i Njemačka.

*1995. - Umrla je američka pozorišna i filmska glumica Džindžer Rodžers, koja je svjetsku slavu stekla kao partnerka Freda Astera.

*1999. - Avijacija NATO srušila je drumsko-željeznički ''Žeželjev most'', već oštećen u tri napada prethodnih dana. Time je Novi Sad ostao i bez poslednjeg od tri mosta na Dunavu, a uništenjem tog monumentalnog mosta - životnog djela arhitekte Branka Žeželja, puštenog u saobraćaj u oktobru 1961. - prekinuta je i najkraća željeznička veza između zemalja centralne i sjeverne Evrope s Bliskim istokom.

*1999. - U petom vazdušnom napadu na hemijsku industriju ''Milan Blagojević'' u Lučanima, NATO avijacija je s 12 projektila uništila i poslednje preostale pogone tog kompleksa koji je zapošljavao 4.000 ljudi.

*1999. - Pokrajinski sekretarijat Kosova i Metohije za informisanje saopštio je da je tokom šestočasovnog bombardovanja civilnih ciljeva u okolini Prištine protivvazdušna odbrana Vojske Jugoslavije oborila tri borbena NATO aviona.

*2001. - Policija je uhapsila bivšeg filipinskog predsjednika Džozefa Estradu pod optužbom za pljačku, rastjeravši prethodno stotine njegovih pristalica ispred njegove kuće u Manili.

*2002. - Rusija je saopštila da su njene snage likvidirale arapskog islamskog teroristu Hataba, jednog od vođa čečenskih separatista, osumnjičenog i da je povezan s mrežom Al Kaida Osame bin Ladena.



Pozdrav svima!

[suzi]

Na današnji dan
26. April




*121. - Rođen je rimski filozof i car Marko Aurelije Antonije, koji je tokom vladavine suzbio germansku invaziju na Rimsko carstvo. Upamćen je i po izuzetnoj skromnosti i čestitosti, krajnje neuobičajenim za vladara.

*1452. - Rođen je italijanski slikar, vajar, arhitekta, inženjer, pronalazač i mislilac Leonardo da Vinči, jedan od najvećih umova renesanse.

*1532. - Napredujući ka Beču, turska vojska pod komandom sultana Sulejmana II upala je u Mađarsku.

*1573. - Rođena je francuska kraljica italijanskog porijekla Marija de Mediči, koja je poslije smrti kralja Anrija IV 1610. upravljala zemljom kao regentkinja uz sina Luja XIII.

*1607. - Kapetan Džon Smit doveo je u Kejp Henri u Virdžiniji prve koloniste, koji će osnovati prvo stalno britansko naselje u Americi.

*1711. - Rođen je škotski filozof, ekonomista i istoričar Dejvid Hjum, koji je uzdigao empirističko filozofsko mišljenje u Engleskoj.

*1798. - Rođen je francuski slikar Ežen Delakroa, glavni predstavnik romantizma, koji je stvorio djela velikog temperamenta i dramatičnosti.

*1812. - Rođen je njemački industrijalac Alfred Krup, nazvan ''kralj topova'', pod čijom je upravom metalurški koncern ''Krup'' 1847. počeo da proizvodi teške topove. Fabrike ''Krup'' su u oba svjetska rata proizvodile teško naoružanje za njemačku vojsku.

*1828. - Rusija je objavila rat Otomanskom carstvu, podržavši borbu Grčke za nezavisnost.

*1865. - Džon Vilkis But, ubica predsjednika SAD Abrahama Linkolna, ubijen je u pucnjavi sa federalnim vojnicima, 11 dana poslije Linkolnove smrti.

*1889. - Rođen je austrijski filozof Ludvig Vitgenštajn, zaslužan što je problematika jezika, značenja i smisla iskaza dobila posebno mjesto u filozofiji.

*1894. - Rođen je njemački ratni zločinac Rudolf Hes, zamjenik nacističkog vođe Adolfa Hitlera. Na suđenju u Nirnbergu 1946. osuđen je za ratne zločine na doživotnu robiju. U avgustu 1987. objesio se u ćeliji zatvora ''Špandau'' pomoću električnog kabla.

*1904. - Umro je matematičar Dimitrije Nešić, profesor matematike na Velikoj školi u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije i ministar prosvjete. Napisao je više udžbenika i uveo metarske mjere u Srbiji.

*1910. - Rođen je srpski pisac Mehmed-Meša Selimović, član Srpske akademije nauka i umjetnosti, jedan od najvećih srpskih književnika 20. vijeka. Kako je sam otkrio, potomak je srpske porodice Vujović.

*1915. - Italija je tajno potpisala Londonski ugovor s Velikom Britanijom, Rusijom i Francuskom i prešla u Prvom svjetskom ratu na stranu sila Antante, koje su joj obećale Tirol, Trst, Goricu, Istru, dijelove Dalmacije i Albanije i Dodekaneska ostrva u Egejskom moru.

*1931. - Umro je srpski glumac i reditelj Milorad Gavrilović, upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu, jedan od najdarovitijih i najobrazovanijih glumaca svog vremena.

*1937. - Njemački avioni, koje je Fransisku Franku poslao Adolf Hitler, razorili su u Španskom građanskom ratu gradić Gerniku u Baskiji i pobili stotine civila. Španski slikar Pablo Pikaso ovjekovečio je stradanje Gernike na istoimenoj slici.

*1942. - U najvećoj nesreći u istoriji rudarstva, u kineskom rudniku uglja u Benksiju, tada pod okupacijom Japana, poginulo je najmanje 1.540 ljudi.

*1954. - U Ženevi je počela konferencija o Indokini kojom je okončana francuska dominacija u tom delu svijeta. SAD nisu prihvatile rezultate skupa pa je u junu 1954. diktator Ngo Din Dijem, uz podršku SAD, postao premijer Južnog Vijetnama.

*1962. - Američkom raketom iz Kejp Kanaverala lansiran je prvi britanski satelit ''Arijel I''.

*1964. - Tanganjika, Zanzibar i Pemba osnovale su Ujedinjenu Republiku Tanganjike i Zanzibara, koja je 29. oktobra 1964. nazvana Tanzanija.

*1966. - U erupciji vulkana Kelud na indonežanskom ostrvu Java poginulo je najmanje 1.000 ljudi.

*1984. - Umro je američki džez muzičar afričkog porijekla Vilijam ''Kaunt'' Bejzi, kompozitor i vođa orkestra. Osnovao je 1937. orkestar s vrhunskim muzičarima - uključujući pjevačicu Bili Holidej i trubača Baka Klejtona - koji je ubrzo stekao slavu najboljeg sving-orkestra u svijetu.

*1986. - U sovjetskoj atomskoj elektrani u Černobilju eksplodirao je četvrti reaktor, izazvavši najtežu mirnodopsku nuklearnu katastrofu, poslije koje je hiljade ljudi umrlo od posljedica zračenja, a radioaktivni oblak je prekrio znatan dio Evrope.

*1994. - U Južnoj Africi počeli su prvi izbori na kojima su učestvovali i crnci i bijelci.

*1999. - U Albaniji se srušio američki helikopter AH-64 tipa ''apač'', što je NATO opisao kao nesrećan slučaj tokom ''rutinske vojne vježbe''. Slično je objašnjen i pad letjelice istog tipa devet dana kasnije, kad su oba pilota poginula, ali to nije razvijalo sumnje da su ''kvarovi'' zapravo posljedica vatre protivvazdušne odbrane Vojske Jugoslavije.

*2002. - U Erfurtu, prestonici njemačke pokrajine Tiringija, bivši učenik je u tamošnjoj gimnaziji ubio 14 profesora, dva đaka i jednog policajca, a potom izvršio samoubistvo.

[suzi]

Na današnji dan
27. April




*1521. - Portugalskog moreplovca u službi Španije Fernao de Magaljaeša, vođu ekspedicije koja je dokazala da je Zemlja okrugla, ubili su urođenici na filipinskom ostrvu Makatan.

*1737. - Rođen je engleski istoričar Edvard Gibon, čije je sedmotomno djelo ''Opadanje i propast Rimskog carstva'', u kojem je obuhvatio istoriju Rima i Romeje (Vizantije) od drugog do 15. vijeka, jedno od najznačajnijih u svjetskoj istoriografiji.

*1791. - Rođen je američki pronalazač Semjuel Finli Breze Morze, konstruktor aparata koji električnim impulsom prenosi pisane znake na daljinu. Aparat je patentirao 1837. i nazvao ga telegraf. Prvi telegraf pušten je u rad 1844. na liniji Vašington-Baltimor. Sastavio je i azbuku za telegrafisanje od tačaka i crtica, nazvanu Morzeova azbuka.

*1820. - Rođen je engleski filozof i sociolog Herbert Spenser, koji je nastojao da sistematizuje sve oblasti iskustva na osnovu pojmova razvitka, prilagođavanja i progresa i smatrao da je osnovni zadatak filozofije da otkriva zakone važeće za sve oblasti društvene i prirodne zbilje.

*1822. - Rođen je američki general i državnik Julisiz Simpson Grant, vrhovni komandant armije Sjevera u Američkom građanskom ratu.

*1830. - Južnoamerički revolucionar Simon Bolivar, optužen za diktatorske ambicije, podnio je ostavku na položaj predsjednika Kolumbije.

*1830. - Beograd je dobio ulično osvjetljenje - fenjere sa svijećama.

*1909. - Turski parlament pod kontrolom oficira koji su 1908. izveli prevrat nazvan Mladoturska revolucija svrgao je sultana Abdula Hamida II kao glavnog predstavnika feudalizma, kojeg je naslijedio Muhamed V.

*1915. - Umro je ruski kompozitor i pijanista Aleksandar Nikolajevič Skrjabin, preteča ekspresionizma, čije je stvaralaštvo zasnovano na teozofskoj koncepciji svijeta (sjedinjavanje duše smrtnika s besmrtnim suštastvom božanskog). Djela: kompozicije za orkestar ''Božanstvena poema'', ''Prometej'', ''Poema ekstaze'', klavirski preludijumi, sonate, etide.

*1937. - Umro je italijanski revolucionar i teoretičar marksizma Antonio Gramši, osnivač Komunističke partije Italije 1921.

*1941. - Atinu su u Drugom svjetskom ratu zauzele njemačke trupe poslije grčkog otpora koji je trajao 180 dana.

*1945. - Italijanski partizani su u Drugom svjetskom ratu uhvatili fašističkog diktatora Benita Musolinija.

*1945. - Saveznici su odbacili mirovnu ponudu šefa SS Hajnira Himlera, insistirajući na bezuslovnoj predaji Nijemaca.

*1956. - Američki bokser teške kategorije italijanskog porijekla Roki Marćano povukao se s ringa kao neporaženi svjetski bokserski šampion.

*1960. - Proglašena je nezavisnost afričke države Togo, bivše francuske kolonije.

*1961. - Proglašena je nezavisnost Sijera Leonea, bivše britanske kolonije u Africi.

*1978. - U Avganistanu je vojnim udarom oborena vlada Muhameda Dauda, uspostavljena na isti način 1973, kojeg je poslije proglašenja zemlje za republiku 1. maja zamijenio prvi avganistanski komunistički premijer Nur Mohamed Taraki. Daud i 30 članova njegove porodice je ubijeno, uključujući djecu i žene.

*1992. - Donijet je Ustav Savezne Republike Jugoslavije, na osnovu odluka skupština Srbije i Crne Gore. Srbija i Crna Gora su međunarodno priznate na Berlinskom kongresu 1878. i 1918. poslije šestogodišnjeg vojevanja i velikih žrtava i bile su stožer okupljanja jugoslovenskih naroda u jednu državu.

*1992. - Zambijski vojni avion u kojem su bili fudbalski reprezentativci te afričke zemlje pao je u Atlantski okean blizu Gabona i nesreću nije preživio niko od 30 ljudi u letjelici.

*1992. - Rusija i još 12 bivših sovjetskih republika postale su članice Međunarodnog monetarnog fonda i Svjetske banke.

*1993. - Eritreja je stekla nezavisnost od Etiopije poslije tri decenije građanskog rata i referenduma na kojem su Eritrejci glasali za nezavisnost.

*1993. - Poluzvanični predstavnici Kine i Tajvana, prvi put od 1949, sastali su se u Singapuru.

*1997. - U Hongkongu je zvanično otvoren najduži viseći drumsko-željeznički most u svijetu, koji je povezao grad s novim aerodromom.

*1999. - NATO avioni bombardovali su centar Surdulice usmrtivši najmanje 20 civila, uključujući 12 dece, pri čemu je srušeno ili oštećeno više od 500 kuća. Portparol NATO Džejms Šej pokušao je da obmane javnost pričom o ''jednoj bombi koja je promašila cilj'', ali ga je demantovao izvještač američke TV mreže CNN koji je, na osnovu onog što je vidio na licu mjesta, rekao: ''Nema nikakve sumnje, potpuno sam uvjeren na osnovu onoga što vidim da je ovde palo više od jedne bombe''. Taj grad na jugu Srbije napadnut je i nešto više od mjesec dana kasnije kad je takođe ubijeno najmanje 20 ljudi.

[suzi]

Na danasnji dan

29.April

HRISTOS VASKRS

*1429. - Francuska nacionalna junakinja Jovanka Orleanka probila se u Stogodišnjem ratu, na čelu odreda od 800 ljudi, u opsednuti Orlean i posle nekoliko dana naterala u bekstvo engleske osvajače, koji su sedam meseci opsedali grad.

*1628. - Švedska i Danska sklopile su u Straslundu savez protiv češkog generala u službi Habzburgovaca, grofa Albrehta Vencela fon Valenštajna, koji je u Tridesetogodišnjem ratu predvodio rimokatoličku vojsku protiv protestantskih snaga, čime je i Švedska ušla u taj verski rat.


*1769. - Rođen je engleski vojskovođa i državnik Artur Velzli, prvi vojvoda od Velingtona, koji je porazio francuskog cara Napoleona I 1815. kod Vaterloa. Kao vođa torijevske desnice bio je premijer od 1828. do 1830.

*1818. - Rođen je ruski car Aleksandar II Nikolajevič Romanov, koji je 1861, šest godina po stupanju na presto, oslobodio seljake feudalnih obaveza. Tokom vladavine do 1881. - kad su ga ubili članovi tajnog terorističkog udruženja „Narodna volja” - sproveo je buržoaske reforme, reorganizovao sudstvo, upravu i vojsku i osvojio Kirgiziju, Turkmeniju, Uzbekistan i delove Kavkaza.

*1837. - Rođen je francuski general Žorž Ernest Bulanže, ministar vojske od 1886. do 1887, vođa uticajnog političkog pokreta koji umalo nije srušio Treću republiku. Stvorio je reakcionarni i antiparlamentarni pokret bulanžista, okupivši sve neprijatelje Republike, koju je težio da uništi i da obnovi monarhiju u Francuskoj. Kad su ga republikanci optužili za pokušaj prevrata, pobegao je u Belgiju, gde je 1891. izvršio samoubistvo.

*1854. - Rođen je francuski matematičar, fizičar i filozof Žil Anri Poenkare, koji je pre Alberta Ajnštajna zasnovao specijalnu teoriju relativiteta. Objavio je više od 500 matematičkih radova, izučavao je analitičku i nebesku mehaniku, hidrodinamiku, astronomiju, geodeziju, teorijsku i matematičku fiziku. Stvorio je teoriju automorfnih funkcija, jedan je od osnivača topologije, razvio je elektromagnetsku teoriju svetlosti, elektriciteta i optike Džejmsa Maksvela, matematičke metode u nebeskoj mehanici i astronomiji, dao kritičku analizu kosmogonijskih hipoteza. U filozofiji se bavio teorijom nauke, teorijom saznanja i opštom metodologijom. Objavio je 32 knjige. Dela: „Nauka i hipoteza”, „Vrednost nauke”, „Nauka i metoda”, „Nove metode nebeske mehanike I-III”.

*1892. - U Beogradu su srpski pisci i naučnici osnovali Srpsku književnu zadrugu, čiji je prvi predsednik bio Stojan Novaković, a potpredsednik Jovan Jovanović Zmaj, koji je izradio i njen amblem. Prva objavljena knjiga bila je „Život i priključenija” Dositeja Obradovića.

*1899. - Rođen je američki pijanista, kompozitor i šef orkestra Edvard Kenedi „Djuk” Elington, jedan od najznačajnijih džez muzičara. Orkestar koji je osnovao 1926. uzor je svim orkestrima džez muzike. Napisao je oko 2.000 kompozicija.

*1901. - Rođen je japanski car Hirohito, koji je vladao od 1921, kad je kao regent zamenjivao bolesnog oca. Krunisan je 1926. i bio na prestolu do smrti 1989. Posle poraza Japana u Drugom svetskom ratu - tokom kojeg je podsticao osvajanja, ne hajući za ogromne patnje pokorenih nacija - 1946. se odrekao „božanskog porekla”. Vlast mu je znatno ograničena ustavom iz 1947. i od tada je među Japancima uporno širen mit o dobroćudnom caru, kojeg od svega najviše zanima botanika.

*1907. - Rođen je američki filmski režiser austrijskog porekla Fred Cineman, autor filmova realističke opservacije i angažovanog tretmana socijalnih problema i unutrašnjih moralnih sukoba. Filmovi: „Oči u noći”, „Sedmi krst”, „Ljudi”, „Tereza”, „Tačno u podne”, „Svat”, „Odavde do večnosti” [Oskar], „Oklahoma!”, „Šešir pun kiše”, „Starac i more”, „Priča o kaluđerici”, „Čovek za sva vremena” [Oskar], „Operacija šakal”.

*1929. - Umro je srpski vojvoda Stepan-Stepa Stepanović, jedan od najistaknutijih vojskovođa u oba balkanska i u Prvom svetskom ratu. U Cerskoj bici u avgustu 1914. Druga armija pod njegovom komandom razbila je austrougarske trupe, za šta je dobio čin vojvode, a na Solunskom frontu u septembru 1918. Druga armija je, napadajući na glavnom pravcu, u sadejstvu s Prvom armijom, probila neprijateljsku odbranu, potom izbila na bugarsku granicu i prinudila Bugarsku na kapitulaciju. Posle završene Artiljerijske škole u Beogradu, u srpsko-turskim ratovima od 1876. do 1878. iskazao je veliku ličnu hrabrost i umešnost u komandovanju. Učestvovao je i u srpsko-bugarskom ratu 1885, a nekoliko godina kasnije postao je profesor istorije na Vojnoj akademiji u Beogradu i pomoćnik načelnika Glavnog generalštaba. U generalski čin unapređen je 1907. i postavljen za komandanta Šumadijske divizije, 1908. postao je ministar vojske, zatim komandant Drinske, pa Moravske divizije i od 1911. do 1912. ponovo ministar vojske. U Prvom balkanskom ratu komandovao je Drugom armijom u Kumanovskoj bici, posle čega je krajem 1912. i početkom 1913. učestvovao u opsadi i zauzimanju Jedrena. U Drugom balkanskom ratu s Drugom armijom odbranio je pravac dolinom Nišave prema Pirotu. U početku Prvog svetskog rata je, zamenjujući načelnika štaba Vrhovne komande vojvodu Radomira Putnika, uspešno sproveo mobilizaciju i koncentraciju srpske vojske, a posle Cerske bitke u septembru 1914. njegova Druga armija je upornom odbranom osujetila austrougarsku Petu armiju da forsira Drinu. U Kolubarskoj bici u drugoj polovini novembra 1914. snage pod njegovom komandom vodile su teške borbe na području Lazarevca i sprečile austrougarske trupe da s juga obuhvate srpsku vojsku i potom u decembarskoj kontraofanzivi učestvovale u izbacivanju austrougarske vojske iz Srbije. Prilikom povlačenja srpske vojske krajem 1915. i početkom 1916. uspeo je da s Drugom armijom, u sadejstvu s Timočkom vojskom, uspori napredovanje bugarske Prve armije.

*1936. - Rođen je indijski dirigent i violinista Zubin Meta [Mehta], jedan od najvećih dirigenata 20. veka, koji je karijeru profesionalnog dirigenta započeo nastupima u Jugoslaviji i Belgiji. Njegovo dirigovanje odlikuje fascinantna sugestivnost, romantična toplina izraza i raskošna sonornost.

*1945. - Američke trupe su u Drugom svetskom ratu oslobodile najstariji nemački koncentracioni logor Dahau, koji su nacisti osnovali 1933. U njemu je ubijeno oko 70.000 ljudi, uključujući 6.000 Jugoslovena.

*1945. - U Drugom svetskom ratu kapitulirale su nemačke snage u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj.

*1951. - Umro je austrijski filozof Ludvig Vitgenštajn, zaslužan što je problematika jezika, značenja i smisla iskaza dobila posebno mesto u filozofiji. Dela: "Tractatus logico-philosophicus", „Filozofska istraživanja”, „Plava i smeđa knjiga”, „Napomene o osnovama matematike”, „Filozofske napomene”.

*1965. - Vlada Australije odlučila je da pošalje trupe u Vijetnam radi pomoći snagama južnovijetnamskog režima i američkoj vojsci u borbi protiv armije Severnog Vijetnama i Vijetkonga, oslobodilačkog pokreta Južnog Vijetnama.

*1975. - Amerikanci su u haosu napustili Sajgon, neslavno okončavši dve decenije intervencije SAD u Vijetnamu, čime je praktično završen Vijetnamski rat tokom kojeg je poginulo više od 58.000 američkih vojnika.

*1980. - Umro je engleski filmski režiser Alfred Hičkok, koji se proslavio filmovima kriminalističkog žanra i strave, u kojima je sa svojevrsnim humorom slikao građansko društvo. Bio je majstor filmske montaže, napetosti i ambijenta. Filmovi: „Čovek koji je suviše znao”, „Rebeka”, „Ptice”, „Psiho”, „39 stepenica”, „Tajni agent”, „Ozloglašena”, „Slučaj Paradin”, „Konopac”, „Prozor u dvorištu”, „Pozovi M radi ubistva”, „Nevolje sa Harijem”, „Marni”, „Topaz”, „Porodična zavera”, „Frenezija”, „Vrtoglavica”, „Sever-severozapad”.

*1991. - U zemljotresu u Gruziji poginulo je više od 140 ljudi.

*1995. - U Sri Lanki su tamilski pobunjenici oborili vojni avion, usmrtivši 52 osobe u njemu.

*1999. - S nekoliko projektila ispaljenih iz aviona NATO, srušen je telekomunikacioni toranj na Avali. Taj objekat, viši od 200 metara, izgrađen 1965, bio je jedan od najprepoznatljivijih simbola Beograda.

*2000. - Umro je bivši vijetnamski premijer Fam Van Dong, koji je do 1987. više od tri decenije bio predsednik vlade, prvo Severnog Vijetnama, do ujedinjenja zemlje 1976. Smatran je vrsnim intelektualcem i bio je veoma blizak vijetnamskom lideru Ho Ši Minu.

[suzi]

Na danasnji dan

30.April





*313. - Rimski car Konstantin I Veliki izdao Milanski edikt kojim je legalizovano hrišćanstvo u Rimskom carstvu.

*1777. - Rođen nemački matematičar i astronom Karl Fridrih Gaus, pronalazač više metoda u teoriji brojeva, algebri, geometriji, kao što su Gausov algoritam, Gausova konstanta, Gausova kriva, Gaus-Krigerova projekcija. Smatra se jednim od najvećih matematičara svih vremena.


*1789. - Džordž Vašington izabran za prvog predsednika SAD. Posle dva predsednička mandata, u septembru 1796. uputio narodu SAD oproštajnu poruku i povukao se na svoje imanje.

*1803. - SAD od Napoleona Bonaparte za 15 miliona dolara kupile Lujzijanu, koja je istog dana 1812. i formalno ušla u sastav SAD kao 18. članica.

*1804. - U borbama u Surinamu Britanci prvi put upotrebili šrapnel, nazvan po izumitelju Henriju Šrapnelu.

*1870. - Rođen austrijski kompozitor mađarskog porekla Franc Lehar, najznačajniji predstavnik bečke operete u prvoj polovini XX veka.

*1883. - Umro francuski slikar Eduar Mane, jedan od začetnika impresionizma.

*1883. - Rođen češki pisac Jaroslav Hašek.

*1893. - Rođen Joakim fon Ribentrop, šef diplomatije nacističke Nemačke. Međunarodni sud u Nirnbergu osudio ga na smrt zbog zločina u Drugom svetskom ratu. Smrtna kazna vešanjem izvršena 1946.

*1900. - Havaji postali deo SAD.

*1909. - Rođena holandska kraljica Julijana. Kraljica postala 1948, a 1980. abdicirala u korist starije kćerke Beatrise.

*1915. - U Parizu osnovan Jugoslovenski odbor, organizacija srpskih, hrvatskih i slovenačkih političkih emigranata iz Austrougarske, a koja je u vreme Prvog svetskog rata vodila akcije za oslobađanje južnoslovenskih zemalja od Austrougarske i za njihovo ujedinjenje sa Srbijom i Crnom Gorom.

*1934. - Austrija donela nov ustav, kojim je ozakonjena diktatura kancelara Engelberta Dolfusa.

*1941. - Nezavisna Država Hrvatska donela zakon o rasnoj pripadnosti, na osnovu kog su počeli progoni Srba, Jevreja i Roma.

*1945. - Adolf Hitler i njegova ljubavnica Eva Braun izvršili samoubistvo u podzemnom bunkeru u Berlinu. Ruske trupe ušle u centar Berlina, osvojile Rajhstag i druge državne institucije, savezničke trupe osvojile Minhen, francuske ušle u Austriju.

*1945. - Jugoslovenska vojska oslobodila, u Drugom svetskom ratu, ustaški logor Jasenovac.

*1953. - U Beogradu za posetioce otvoren Železnički muzej, prvi takav muzej u Jugoslaviji, osnovan u februaru 1950.

*1973. - Predsednik SAD Ričard Nikson prihvatio odgovornost za prisluškivanje stranačkih protivnika 1972, što je dovelo do njegove ostavke u avgustu 1974.

*1975. - Padom Sajgona, u koji su ušle snage Severnog Vijetnama, okončan vijetnamski rat. U tridesetogodišnjem ratu poginulo oko 58.000 Amerikanaca i tri miliona Vijetnamaca, od kojih dva miliona civila.

*1989. - Umro italijanski filmski režiser Serđo Leone, autor „špageti-vesterna”.

*1991. - U ciklonu u Bangladešu poginulo najmanje 125.000 ljudi.

*1995. - Predsednik SAD Bil Klinton naložio prekid trgovine sa Iranom i zabranio investicije u tu zemlju, optuživši Teheran da podržava međunarodni terorizam.

*1999. - U vazdušnim napadima NATO na Jugoslaviju pogođene zgrade Ministarstva odbrane i Generalštaba Vojske Jugoslavije u užem centru Beograda.

*2000. - Preminuo bivši premijer Danske Pol Hartling, koji je 1978. postao komesar Ujedinjenih nacija za izbeglice. Dobio Nobelovu nagradu za mir 1981.

[suzi]

Na danasnji dan
02.Maj




*1519. - Umro je italijanski slikar, vajar, arhitekta, inženjer, pronalazač i mislilac Leonardo da Vinči, jedan od najvećih umova renesanse, koji je spojio srednjovekovno enciklopedijsko znanje sa egzaktnom modernom metodom opažanja.

*1567. - Umro je srpski pisac Marin Držić, tipičan predstavnik renesanse. Najčuvenijim delom „Dundo Maroje”, o ocu tvrdici i sinu rasipniku, zasmejavao je vlastelu u rodnom Dubrovniku, ali ju je i izvrgavao poruzi.


*1660. - Rođen je italijanski kompozitor Pjetro Alesandro Gaspare Skarlati, osnivač operske „napuljske škole”.

*1729. - Rođena je ruska carica nemačkog porekla Katarina II Aleksejevna, poznata kao Katarina Velika, koja je tokom vladavine od 1762. do smrti 1796. sprovela značajne reforme kojima je učvrstila centralnu vlast.

*1852. - Rođen je srpski novinar, pisac i političar Pera Todorović, jedan od osnivača Narodne radikalne stranke i jedan od najistaknutijih novinara svog doba. Bio je blizak prvaku srpskih socijalista Svetozaru Markoviću i uređivao je niz listova i časopisa, uključujući socijalistički list „Rad”. Pokrenuo je listove „Samouprava” i „Radikal”, a od 1889. do 1903. izdavao je „Male novine”, prvi informativno-senzacionalistički list u Srbiji.

*1857. - Umro je francuski pisac Luj Šarl Alfred de Mise.

*1860. - Rođen je jevrejski pisac Teodor Hercl, osnivač i teoretičar modernog cionizma, koji se snažno zalagao za osnivanje jevrejske države u Palestini i razradio koncept te države. Izabran je 1897. za prvog predsednika Svetske cionističke organizacije.

*1864. - Umro je nemački kompozitor jevrejskog porekla Đakomo Majerber, koji je odigrao vidnu ulogu u stvaranju francuske velike opere.

*1881. - Rođen je ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član a potom predsednik Privremene vlade posle Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen je s vlasti u Oktobarskoj revoluciji 1917, kojom je uspostavljena boljševička vlast. Emigrirao je 1918. i od 1940. je živeo u SAD, gde je umro 1970. godine.

*1892. - Rođen je nemački pilot Manfred fon Rihthofen, nazvan „Crveni baron”, najslavniji nemački avijatičar u Prvom svetskom ratu. Tokom rata oborio je više od 80 neprijateljskih aviona, pre nego što je i sam poginuo u vazdušnoj borbi u aprilu 1918. godine.

*1892. - Umro je nemački hemičar August Vilhelm fon Hofman, značajan po istraživanjima u organskoj hemiji. Osnivač je moderne industrije anilinskih boja iz katrana kamenog uglja.

*1903. - Rođen je američki pedijatar Bendžamin Meklejn Spok, čija je knjiga „Saveti zdravog razuma o odgajanju beba i dece”, objavljena 1946, postala bestseler, umnogome izmenivši predstavu o pravilnom odgajanju dece.

*1904. - Rođen je američki pevač i filmski glumac Hari Lilis „Bing” Krozbi, rekorder po broju snimljenih ploča, dobitnik Oskara za film „Idući svojim putem”.

*1933. - Nemački kancelar Adolf Hitler je ukinuo sindikate.

*1937. - Blizak saradnik nemačkog diktatora Hitlera, rajhsmaršal Herman Gering tajno se sastao na Bledu s knezom Pavlom Karađorđevićem i jugoslovenskim premijerom Milanom Stojadinovićem. Uveravao ih je da Jugoslavija neće biti napadnuta ako održi bliskost sa Silama osovine [Nemačka, Italija, Japan].

*1945. - Crvena armija - koja je podnela najveći teret pobede nad nacističkom Nemačkom u Drugom svetskom ratu - zauzela je Berlin i istakla crvenu zastavu na zgradi Rajhstaga.

*1967. - U Stokholmu je počeo da radi međunarodni sud za ratne zločine Bertranda Rasela, koji je kasnije presudio da su SAD krive za agresiju na Vijetnam.

*1967. - Laburistička vlada Harolda Vilsona zatražila je članstvo Velike Britanije u Evropskoj ekonomskoj zajednici [sadašnja Evropska unija], okončavši dugu debatu da li London treba da pristupi toj grupaciji.

*1982. - Britanska podmornica potopila je u Foklandskom ratu argentinsku krstaricu „General Belgrano”, usmrtivši više od 350 ljudi.

*1990. - Afrički nacionalni kongres Nelsona Mandele i Vlada Južne Afrike otpočeli su trodnevne razgovore u Kejptaunu o postepenom okončanju vlasti bele manjine u toj zemlji.

*1991. - U okršaju specijalnih policijskih snaga Hrvatske sa meštanima Borovog Sela, srpska teritorijalna odbrana razbila je napadače. Prethodno je već bilo oružanih sukoba u Pakracu i na Plitvicama.

*1993. - Bivši šef norveške diplomatije i ambasador u Beogradu Torvald Stoltenberg postavljen je za kopredsednika Međunarodne konferencije o Jugoslaviji, zamenivši američkog diplomatu Sajrusa Vensa koji je podneo ostavku.

*1993. - U Atini je predsednik Republike Srpske Radovan Karadžić potpisao Vens-Ovenov plan za Bosnu i Hercegovinu, pod uslovom da ga prihvati Skupština RS. Skupština je kasnije odbacila plan, ocenivši da su mape razgraničenja s bosanskim muslimanima i Hrvatima krajnje nepovoljne za Srbe u Bosni i Hercegovini.

*1994. - Nelson Mandela i njegov Afrički nacionalni kongres dobili su prve sverasne izbore u Južnoj Africi.

*1999. - U napadu NATO aviona na Kosovsku Mitrovicu poginulo je najmanje dvoje i ranjeno 35 civila, a u Sremskoj Mitrovici je u dvorištu svoje kuće gelerom od avionske bombe ubijena jedna žena.

*1999. - Na osnovu naredbe jugoslovenskog predsednika Slobodana Miloševića, oslobođena su trojica američkih vojnika zarobljena 33 dana ranije na teritoriji Jugoslavije uz granicu s Makedonijom.

[suzi]

Na današnji dan
03. Maj




*1469. - Rođen je italijanski pisac, političar, diplomata i istoričar Nikolo Makijaveli, jedan od utemeljivača političke nauke. Poslije stvaranja Firentinske republike, bio je 14 godina sekretar vladajućeg Savjeta desetorice. Oslobodio je politička razmatranja teoloških, moralnih i metafizičkih koncepata i začetnik je ideje nacionalne države (prvi je uveo koncept države u savremenom smislu). U glavnom djelu ''Vladalac'', u kojem je iznio i svoja diplomatska iskustva, razradio je teoriju prema kojoj vladar treba da upravlja državom u interesu njenog jačanja, bez obzira da li će cilj postići zakonom ili silom, a ako činjenice optužuju vladara izvinjava ga (za državu) dobar rezultat. Zalažući se za bolji položaj i jedinstvo Italije, isticao je da za otadžbinu ne treba štedjeti niti birati sredstva i da vladar mora da bude spreman da koristi i zakon, svojstven ljudima, ali i silu, svojstvenu zvjerima, ukoliko je zakon nedovoljan za ostvarenje cilja, iz čega je kasnije izveden pojam ''makijavelizam''. Rimokatolička crkva je 1559, 32 godine poslije Makijavelijeve smrti, stavila njegova djela na ''Indeks zabranjenih knjiga''. Ostala djela: ''Razmatranja o prvih deset knjiga Tita Livija'', ''Istorija Firence'', ''O ratnoj vještini'', komedija ''Mandragola''.

*1494. - Španski moreplovac italijanskog porijekla Kristofer Kolumbo otkrio je ostrvo kasnije nazvano Jamajka.

*1500. - Portugalski moreplovac Pedro Alvareš Kabral otkrio je Brazil na putu ka Indiji i proglasio ga posjedom Portugalije. U januaru iste godine uz obalu Brazila prispio je španski moreplovac Vinsente Janes Pinson, ali nije iskoristio priliku da tu zemlju proglasi španskim posjedom.

*1748. - Rođen je francuski revolucionar i sveštenik Emanuel Žozef Siej, nazvan ''patrijarh revolucije'', jedan od vođa Francuske revolucije i osnivača Jakobinskog kluba, koji je 1799. odigrao ključnu ulogu u državnom udaru kojim je vlast prigrabio Napoleon Bonaparta. U toku revolucije napustio je jakobince i postao član kluba Fejana, koji je zastupao načela ustavne monarhije. Bio je prevrtljiv u politici i zauzimao je istaknute položaje u svim fazama revolucije, izuzev u periodu jakobinske diktature. U brošuri ''Šta je treći stalež?'' izložio je političke zahtjeve buržoazije.

*1791. - Poljski kralj Stanjislav II Avgust Ponjatovski potpisao je liberalni ustav - drugi takav dokument u svijetu poslije ustava SAD - kojim je uspostavljena parlamentarna monarhija.

*1814. - Francuski kralj Luj XVIII vratio se u Pariz poslije poraza cara Napoleona I u bici kod Vaterloa.

*1841. - Novi Zeland je proglašen britanskom kolonijom.

*1898. - Rođena je izraelska državnica Golda Mabovič Mejrson, poznata kao Golda Meir, prva žena premijer Izraela od 1969. do 1974. Iz rodnog Kijeva otišla je 1906. u SAD, a u Palestinu je prešla 1921. i živela je u jednom kibucu. Bila je rukovodilac u Savezu sindikata (Histadrut) i Svjetskoj jevrejskoj agenciji, a 1948. postala je prvi ambasador Izraela u SSSR-u. Potom je bila ministar rada i šef diplomatije, od 1956. do 1966. generalni sekretar partije MAPAJ, a od 1972. zamjenik predsjednika Socijalističke internacionale.

*1898. - Umro je srpski književni i pozorišni kritičar i istoričar književnosti Svetislav Vulović, profesor Velike škole u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije, jedan od najuticajnijih srpskih književnih kritičara u 19. vijeku. Napisao je kritičke studije trajnije vrednosti o srpskim pjesnicima romantičarima Petru II Petroviću Njegošu, Simi Milutinoviću Sarajliji, Branku Radičeviću, Đuri Jakšiću.

*1902. - Rođen je francuski fizičar Alfred Kastler, član Francuske akademije, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1966. Otkrio je i razvio optičke metode izučavanja Hercovih rezonanci u atomima i njegov rad je od ključnog značaja za razvoj lasera.

*1922. - U Parizu je osnovana Međunarodna željeznička unija, među čijim osnivačima su bile Jugoslovenske željeznice.

*1936. - U Jagodini su u organizaciji Narodnog fronta slobode održane najmasovnije antifašističke demonstracije u Pomoravlju između dva svjetska rata.

*1939. - Smijenjen je Maksim Litvinov i za šefa sovjetske diplomatije postavljen je Vjačeslav Molotov, a već idućeg dana počeli su tajni pregovori SSSR i Njemačke, okončani krajem avgusta 1939. paktom o nenapadanju, u čemu je Molotov imao velikog udjela.

*1945. - Britanska 14. armija zauzela je u Drugom svjetskom ratu Rangun, glavni grad Burme (sadašnji Mjanmar), oslobodivši ga japanske okupacije.

*1946. - U Tokiju je počeo da zasjeda Međunarodni vojni sud za Daleki istok, koji je sudio japanskim ratnim zločincima. Proces je trajao do novembra 1948, kad je od 28 okrivljenih sedam osuđeno na smrt, 16 na doživotnu robiju, a ostali na vremenske kazne. Zbog strateških geopolitičkih interesa SAD, nije suđeno caru Hirohitu, iako se znalo da on nije bio ''igračka u rukama japanskih militarista'', prema mitu koji je kasnije uporno širen, i da je podsticao ratobornost Japana uoči i u vrijeme Drugog svjetskog rata, što je nanijelo ogromne patnje okupiranim narodima u Aziji.

*1968. - U Parizu su se žestoko sukobili studenti i policija, što je označilo početak jednomjesečnih demonstracija koje su zahvatile još neke evropske zemlje, uključujući Jugoslaviju.

*1991. - U rodno selo Lelić kod Valjeva prenijete su mošti episkopa Srpske pravoslavne crkve Nikolaja Velimirovića, izuzetnog besjednika, doktora teologije i filozofije, koji je 1956. umro u jednom ruskom manastiru u SAD. Prvi svjetski rat proveo je na Zapadu kao izaslanik srpske vlade, a u Drugom svjetskom ratu Nijemci su ga zatočili u koncentracioni logor. Posle oslobođenja Jugoslavije ostao je u emigraciji kao nepomirljivi protivnik režima Josipa Broza.

*1991. - Umro je američki pisac poljskog porekla Ježi Kosinski, u čijim djelima preovlađuju teme nasilja, surovosti, poniženja i požude. U prvom i najboljem romanu ''Obojena ptica'' groteskno je opisao zaostalost istočnoevropskog sela u vrijeme Drugog svjetskog rata. Bilo je pokušaja osporavanja autorstva nekih romana objavljenih pod njegovim imenom. Ostala djela: romani ''Koraci'', ''Prisutnosti'', ''Đavolje drvo'', ''Pilotska kabina''.

*1992. - U Dobrovoljačkoj ulici u Sarajevu muslimanske snage pod kontrolom člana krnjeg Predsjedništva BiH Ejupa Ganića, kojem je asistirao bivši šef Hrvatske demokratske zajednice u BiH Stjepan Kljujić - o čemu postoje neoborivi dokazi, uključujući tonski snimak naredbi - mučki su napale kolonu vozila JNA. To je učinjeno uprkos dogovoru muslimanskog lidera Alije Izetbegovića, komande Druge vojne oblasti JNA i Unprofora i ''čvrstim garancijama'' da će kolona bezbjedno napustiti grad. Pripadnici tzv. teritorijalne odbrane i ''zelenih beretki'' pod komandom Emina Švrakića otvorili su unakrsnu vatru, poslije čega su ljude izvlačili iz vozila i zlostavljali ih, a iz neposredne blizine - naočigled pripadnika Unprofora - hladnokvno su likvidirali najmanje 10 oficira i vojnika JNA.

*1996. - Delegati 55 zemalja saglasili su se na konferenciji UN o novim pravilima korišćenja mina, ali nisu prihvatili njihovu potpunu zabranu.

*1998. - Saopšteno je da je DNK analizom nepobitno ustanovljeno da je tijelo iskopano ispod jedne zgrade u Berlinu više od 20 godina ranije pripadalo njemačkom ratnom zločincu Martinu Bormanu, jednom od najbližih saradnika Adolfa Hitlera.

*1999. - Kasetne bombe izbačene iz aviona NATO usmrtile su najmanje 20 i ranile 43 ljudi u autobusu kod Savinih Voda u blizini Peći. To područje je više od dva sata zasipano kasetnim bombama, pa su ranjeni i pripadnici spasilačkih ekipa. Portparol NATO Džejms Šej pokušao je da obmane javnost izjavom da NATO nema ništa s napadom na autobus pun djece i žena, što su porekli očevici, a njemačka televizija ARD je nepobitno dokazala da su na autobus bačene kasetne bombe CBU-87/B, prikazavši i upaljač FZU-39/B nađen kod pogođenog autobusa, koji se koristi samo uz navedeni tip kasetne bombe.

*1999. - NATO avioni su razorili zgradu novosadske Radio-televizije.

*2001. - U Centralnom zatvoru u Beogradu pokušano je uručenje optužnice Haškog tribunala bivšem jugoslovenskom predsjedniku Slobodanu Miloševiću, ali je on odbio da primi dokument.

*2002. - Predstavnici 36 od 44 zemlje Savjeta Evrope potpisali su dokument o potpunoj zabrani smrtne kazne, čak i u vrijeme rata.

*2002. - Najmanje 450 ljudi je poginulo kad je na rijeci Megna 170 kilometara južno od Dake, glavnog grada Bangladeša, potonuo feribot ''M.V. Salahudin-2'' sa oko 500 putnika i članova posade.

[suzi]

Na današnji dan
06. Maj




*1237 - U manastiru Mileševa sahranjene su mošti Save Nemanjića (Svetog Save), prvog srpskog arhiepiskopa, koji je umro 27. januara 1235. u Velikom Trnovu (Bugarska). Turci su 1594. izvadili mošti i spalili ih na Vračaru u Beogradu.

*1527 - Vojska burbonskog vojvode Karla opustošila je i opljačkala Rim i pobila oko 4.000 njegovih stanovnika.

*1626 - Holandski naseljenik Peter Minuit kupio je od Indijanaca ostrvo Menhetn, na kojem je kasnije izgradjen Njujork, za bižuteriju u vrednosti od 25 dolara.

*1757 - U Sedmogodišnjem ratu pruski kralj Fridrih II osvojio je Prag koji su branile austrijske trupe.

*1758 - Rođen je jedan od vođa francuske revolucije Maksimilijan de Robespjer, vođa jakobinaca i začetnik revolucionarnog terora.

*1840 - Puštene su u promet prve poštanske marke u Velikoj Britaniji.

*1910 - Umro je Eduard VII, kralj Velike Britanije i Irske od januara 1901. Naslijedio ga je sin Džordž V.

*1915 - Rođen je američki filmski glumac, režiser i producent Orson Vels, dobitnik Oskara za životno djelo 1971. Njegov ''Građanin Kejn'' smatra se jednim od najboljih filmova u istoriji kinematografije (''Magbet'', ''Otelo'', ''Treći čovjek'').

*1919 - Na Versajskoj mirovnoj konferenciji Njemačkoj su oduzete kolonije u Africi.

*1932 - Francuskog predsjednika Pola Dumea u Parizu je ubio ruski emigrant.

*1949 - Umro je belgijski pisac flamanskog porijekla Moris Meterlink, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1913.

*1974 - Zapadnonjemački kancelar Vili Brant podnio je ostavku zbog špijunske afere.

*2000 - U blizini Nanta na jugu Francuske u izgorjelom automobilu fiat uno, bijele boje), pronađeno je tijelo paparaca Žan Pola Andansona, koji je poslednjih deset godina fotografisao kraljevske porodice i filmske zvezde. On i njegov auto dovođeni su u vezu za saobraćajnom nesrećom u Parizu kada je poginula princeza Dajana i njen prijatelj Dodi El Fajed.

*2001 - U Iranu, na fudbalskom stadionu u Sari, dva lica su poginula, a oko 300 povrijeđeno, kada se tokom utakmice koju je posmatralo oko 30.000 gledalaca, srušio krov na stadionu.

*2003 - Savjet bezbednosti UN produžio je sankcije uvedene Liberiji 2001. zbog njene navodne pomoći pobunjenicima u Sieri Leoneu. Njima je uključen i embargo na uvoz oružja kao i na izvoz dijamanata.

*2004 - Sud u Libiji osudio je pet medicinskih sestara iz Bugarske i jednog palestinskog ljekara na smrt, zbog inficiranja oko 400 djece virusom side.



Sretna Slava svima koji slave

[suzi]

Na današnji dan
09. Maj




*1502. - Španski moreplovac italijanskog porijekla Kristofer Kolumbo isplovio je iz španske luke Kadis na četvrto i poslednje putovanje u Novi svijet.

*1788. - Britanski parlament ukinuo je trgovinu robljem.

*1800. - Rođen je američki borac za ukidanje crnačkog ropstva Džon Braun, koji je u južnim američkim državama Kanzas i Virdžinija predvodio ustanke protiv robovlasnika i državne uprave koja ih je podržavala.

*1805. - Umro je njemački pisac, filozof, istoričar i teoretičar umjetnosti Johan Kristof Fridrih fon Šiler, najznačajniji njemački klasični dramatičar.

*1860. - Rođen je škotski pisac Džejms Metju Beri, ''otac'' Petra Pana. Pisao je uglavnom drame i pripovjetke. Djela: ''Petar Pan'', ''Divni Krajton'', ''Gospodska ulica''.

*1873. - Rođen je engleski arheolog Hauard Karter, koji je 1922. otkrio grobnicu egipatskog faraona Tutankamona.

*1877. - Rumunija je proglasila nezavisnost, mjesec dana pošto je sklopila savez s Rusijom za borbu protiv Otomanskog carstva.

*1901. - U Melburnu je otvoren prvi parlament Australije.

*1911. - U Beogradu je radi ostvarenja narodnog ideala - ujedinjenja srpstva - osnovana tajna organizacija ''Ujedinjenje ili smrt'', nazvana kasnije ''Crna ruka'', čije su vođe bili Dragutin Dimitrijević Apis, Ilija Radivojević i Bogdan Radenković, koja je predviđala upotrebu nasilja u rušenju Otomanske imperije i Austro-Ugarske.

*1926. - Amerikanci Ričard Berd i Flojd Benet prvi su preletjeli avionom Sjeverni pol.

*1927. - Kanbera je postala glavni grad Australije umjesto Melburna.

*1936. - Italija je poslije okupacije Abisinije (Etiopija) formalno anektirala tu istočnoafričku zemlju, za čijeg je cara proglasila italijanskog kralja Vitorija Emanuela III.

*1945. - U Berlinu je 16 minuta poslije ponoći potpisana bezuslovna kapitulacija njemačkih oružanih snaga. U ime Njemačke akt je potpisao feldmaršal Vilhelm Kajtel, u ime SSSR maršal Georgij Žukov, a u ime zapadnih saveznika britanski vazduhoplovni general Artur Teder. Time je formalno završen Drugi svjetski rat u Evropi, ali su ostaci njemačkih trupa još nekoliko dana davali otpor, najduže u Jugoslaviji - do 15. maja. U ratu koji je trajao šest godina je učestvovala 61 država i oko 110 miliona vojnika. Poginulo je između 55 i 60 miliona ljudi, uključujući milion i 706.000 Jugoslovena, a oko 35 miliona je ranjeno. Države antihtlerovske koalicije proslavljaju 9. maj kao Dan pobjede.

*1946. - Kralj Vitorio Emanuele III je abdicirao i Italija je postala republika.

*1948. - Centralni komitet Komunističke partije Jugoslavije je u odgovoru na pismo Centralnog komiteta Svesavezne komunističke partije (boljševika) od 4. maja 1948. odbacio optužbe sovjetske partije na politiku jugoslovenskog rukovodstva. Potom je uslijedila Rezolucija Informbiroa i višegodišnji politički i ekonomski pritisak istočnoevropskih zemalja na Jugoslaviju.

*1952. - Zapadne sile su Londonskim sporazumom prepustile zonu ''A'' slobodne teritorije Trsta Italiji, poslije čega je Jugoslavija upozorila Italiju i zapadne zemlje da ne priznaje nikakve pregovore i rješenja bez njenog učešća.

*1960. - SAD su postale prva zemlja u kojoj su legalizovane pilule za sprečavanje začeća.

*1978. - Izrešetano tijelo bivšeg italijanskog premijera Alda Mora nađeno je u parkiranom automobilu u centru Rima, 54 dana pošto su ga oteli teroristi ''Crvenih brigada''.

*1985. - Umro je američki filmski glumac Edmund O'Brajen, veoma cijenjen po nizu upečatljivih epizodnih uloga. Filmovi: ''Djevojka tu ne može pomoći'', ''1984'', ''Bosonoga kontesa'' (Oskar), ''Niz tri tamne ulice'', ''Julije Cezar'', ''Smrt dolazi'', ''Čovjek koji je ubio Liberti Valansa'', ''Sedam dana u maju'', ''Divlja horda''.

*1986. - Umro je nepalski planinar Tenzing Norgaj, koji je s Novozelanđaninom Edmundom Hilarijem u maju 1953. prvi osvojio ''krov svijeta'' Maunt Everest, 8.848 metara visok vrh planinskog masiva Himalaji.

*1987. - Avion poljske kompanije LOT ''Iljušin 62'', na liniji Varšava-Njujork, srušio se odmah poslije polijetanja, što nije preživeo niko od 187 putnika i članova posade.

*1993. - Poslije sukoba u centralnoj i jugozapadnoj Bosni, žestoke borbe Hrvata i muslimana su izbile i u Mostaru.

*1995. - U Moskvi je proslavljena 50. godišnjica pobjede nad fašizmom. Na svečanoj večeri u Kremlju, predsjednici Rusije i SAD Boris Jeljcin i Bil Klinton istakli su doprinos Jugoslavije pobjedi saveznika u Drugom svjetskom ratu.

*2001. - U najtragičnijoj nesreći u istoriji afričkog fudbala, na najvećem stadionu u Akri, glavnom gradu Gane, poginulo je 126 ljudi u stampedu koji je izazvala policija ispaljivanjem suzavca.

*2002. - U eksploziji mine aktivirane daljinskim upravljačem, čečenski islamski teroristi ubili su u gradu Kaspijsk u ruskoj republici Dagestan 42 ljudi, a više od 150 ranili u toku parade povodom Dana pobjede.

*2002. - Američki Kongres zabranio je ulazak u SAD građanima sedam zemalja koje podržavaju i tolerišu terorizam - Iraka, Irana, Kube, Libije, Severne Koreje, Sirije i Sudana.

*2004. - Predsjednik Čečenije Ahmad Kadirov, kojeg je podržavala Moskva, ubijen je u eksploziji bombe koju su postavili čečenski islamski teroristi na stadionu u Groznom, gdje je obilježavan Dan pobjede nad fašizmom u Drugom svjetskom ratu.

[suzi]

Na današnji dan
10. Maj




*1559. - Sinovi ostarjelog turskog sultana Sulejmana II poveli su bitku za otomanski presto u mjestu Konja u Maloj Aziji. Vojska Selima - koji je 1566. postao sultan Selim II - potukla je snage Bajazita, primoravši ga da s pristalicama pobjegne u Persiju, gdje je kasnije ubijen.

*1594. - Mošti oca srpske državotvornosti i prvog srpskog arhiepiskopa Svetog Save Turci su spalili na Vračaru u Beogradu. Spaljivanju moštiju 359 godina poslije svečeve smrti prethodio je ustanak Srba u Banatu pod episkopom banatskim Svetim Teodorom Vršačkim, u kojem su ustanici nosili ikone Svetog Save.

*1760. - Rođen je francuski oficir Klod Žozef Ruže de Lil koji je 1792. napisao riječi i melodiju francuske himne.

*1774. - Umro je francuski kralj Luj XV, koji je naslijedio presto kao petogodišnjak 1715, poslije smrti pradjeda Luja XIV. Bio je poznat kao rasipnik i od njega potiču riječi ''poslije mene potop''.

*1844. - Popečiteljstvo prosveštenija (ministarstvo prosvjete) Srbije naložilo je svim okružnim načelstvima da se staraju o sakupljanju starina. Taj datum je uzet kao dan osnivanja Narodnog muzeja u Beogradu, a akt o osnivanju jedne od najznačajnijih nacionalnih kulturnih institucija, na inicijativu srpskog pisca Jovana Sterije Popovića, tada načelnika Popočiteljstva prosveštenija, potpisan je 4. septembra 1844.

*1865. - Predsjednika Konfederacije otcjepljenih južnih država SAD Džefersona Dejvisa zarobile su u Američkom građanskom ratu trupe Sjevera.

*1871. - Mirovnim ugovorom u Franfurtu poražena Francuska je poslije prusko-francuskog rata primorana da preda Nijemcima pokrajine Alzas i Lorenu i da plati visoku ratnu odštetu.

*1881. - Krunisan je rumunski kralj njemačkog porijekla Karol I Hoencolern, prvi kralj Rumunije.

*1894. - Rođen je američki kompozitor ruskog porijekla Dimitri Tjomkin, izuzetan autor filmske muzike, dobitnik više Oskara. Filmovi: ''Gospodin Smit ide u Vašington'', ''Samo anđeli imaju krila'', ''Sjenka sumnje'', ''Dvoboj na suncu'', ''Nazovi M radi ubistva'', ''Div'', ''Starac i more'', ''Rio Bravo'', ''Tačno u podne'', ''Čajkovski''.

*1899. - Rođen je američki filmski glumac i igrač Frederik Austerlic, poznat kao Fred Aster, jedan od najvećih holivudskih zabavljača, koji je u igračkoj tehnici spojio klasicizam s početka 20. vijeka s modernim shvatanjem plesa. Filmovi: ''Roberta'', ''Vesela raspuštenica'', ''Vrijeme svinga'', ''Cilinder'', ''Brodvejska melodija'', ''Nikad nećeš postati bogat'', ''Uskršnja parada'', ''Smiješno lice'', ''Na plaži'', ''Diži zavjesu''.

*1904. - Umro je engleski novinar i istraživač Henri Morton Stenli, koji se proslavio 1871. ''spasavanjem'' škotskog istraživača Dejvida Livingstona, za kojeg se vjerovalo da se izgubio u Africi. Potom je putovao u Afriku više puta do 1889. i otkrio je Albertovo, Edvardovo i Leopoldovo jezero, planinski masiv Ruvenzori i ispitao veliki dio basena rijeke Kongo.

*1923. - Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca i Grčka sklopile su konvenciju o osnivanju ''slobodne zone u Solunu'', koja je Jugoslaviji predata na upotrebu 6. marta 1925. na period od 50 godina. Zona obuhvata 94.000 kvadratnih metara, na kojoj je Jugoslavija dobila isljučivo pravo upotrebe i carinsku upravu, ali ne i policijsku, jer je područje ostalo pod grčkim suverenitetom.

*1933. - Nacisti su u centru Berlina priredili prvo masovno spaljivanje knjiga, bacivši na lomaču više od 25.000 dijela Karla Marksa, Sigmunda Frojda, Bertolta Brehta, Alberta Ajnštajna i ostalih jevrejskih, njemačkih i komunističkih autora, koje su pristalice Adolfa Hitlera označile kao ''dekadentne''.

*1940. - Njemačka je u Drugom svjetskom ratu bez objave rata napala Holandiju, Belgiju i Luksemburg, a Velika Britanija je poslije njemačke invazije na Dansku zaposjela bivšu dansku koloniju Island.

*1941. - Rudolf Hes, zamjenik njemačkog vođe Adolfa Hitlera, spustio se padobranom u Škotsku, u namjeri da kod britanske vlade izdejstvuje separatan mir s Njemačkom.

*1967. - Američko vazduhoplovstvo je prvi put u Vijetnamskom ratu bombardovalo luku Hajfong u Sjevernom Vijetnamu.

*1977. - Umrla je američka filmska glumica Džoan Kraford, jedna od najvećih holivudskih zvijezda tridesetih godina 20. vijeka. Filmovi: ''Mildred Pirs'' (Oskar), ''Lice jedne žene'', ''Humoreska'', ''Prokletnici ne plaču'', ''Strah'', ''Nježna pjesma'', ''Demonska žena'', ''Šta se dogodilo Bebi Džejn''.

*1979. - Umrla je srpska filmska glumica Italina-Ida Kravanja, poznata kao Ita Rina, poslije udaje Tamara Đorđević, najpoznatija filmska glumica u Jugoslaviji između dva svjetska rata, prva naša glumica koja je ušla u svjetsku enciklopediju filma. Filmovi: ''Erotikon'', ''Galgentoni'', ''Fantom Durmitora'', ''A život teče dalje''.

*1981. - Socijalista Fransoa Miteran pobijedio je u drugoj rundi predsjedničkih izbora u Francuskoj dotadašnjeg šefa države Valerija Žiskara D'Estena, čime je ljevica u toj zemlji došla na vlast poslije tri decenije.

*1988. - SAD su stavile veto na rezoluciju Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija kojom je Izrael osuđen za invaziju na jug Libana.

*1993. - Više od 200 radnika, mahom žena, poginulo je u požaru koji je zahvatio jednu fabriku igračaka u tajlanđanskoj provinciji Nakon Patom.

*1994. - Nelson Mandela je kao prvi crnac inaugurisan za predsjednika Južne Afrike.

*1994. - Italijanski medijski magnat Silvio Berluskoni preuzeo je dužnost premijera Italije na čelu koalicione vlade u kojoj su - prvi put poslije Drugog svjetskog rata - bili i neofašisti.

*1995. - Najmanje 100 ljudi je poginulo kada se lift, koji je prevozio rudare u jednom rudniku zlata u blizini Orknija u Južnoj Africi, iznenada otkačio i stropoštao na dno rudnika.

*1996. - Premijer Indije Narašima Rao podnio je ostavku poslije izbornog poraza njegove Kongresne stranke.

*1997. - U zemljotresu u istočnom Iranu poginulo je najmanje 1.560 ljudi.

*1999. - Avioni NATO su prilikom bombardovanja industrijske zone Čačka, nepun kilometar od centra grada, usmrtili četvoro civila.

*2002. - Zbog prodavanja tajni Moskvi, na doživotnu robiju osuđen je bivši FBI agent Robert Hansen, za kojeg se vjeruje da je među onima koji su nanijeli najveću štetu interesima SAD.

[suzi]

Na današnji dan
13. Maj




*1607. - Kapetan Džon Smit stigao je s grupom vojnika u Virdžiniju i nazvao to mjesto Džejmstaun, gde je osnovano prvo stalno britansko naselje u Novom svijetu.

*1619. - Pogubljen je holandski državnik Johan fan Oldenbarnevelt, otac moderne holandske države. Smaknuće je naredio njegov saborac u borbi protiv španskih okupatora princ Moris fan Nasau, pod optužbom za religioznu subverziju. Zajedno s Morisovim ocem Vilemom I ''Ćutljivim'' od Oranža, vladarom novostvorene protestanske republike Ujedinjenih Provincija Nizozemske, Oldenbarnevelt je krajem 16. vijeka predvodio pobunu protiv Španaca koji su silom naturali rimokatolicizam. Odlučujuće je doprinio ekonomskom procvatu Holandije, njenoj trgovinskoj ekspanziji i osnivanju Holandske istočnoindijske kompanije, ali je njegov umjereni protestantizam toliko zasmetao Morisu da ga je uhapsio i pogubio, što istoričari smatraju najtamnijom mrljom rane holandske istorije.

*1717. - Rođena je austrijska carica, češka i mađarska kraljica Marija Terezija, koja je tokom vladavine od 1740. do smrti 1780. sprovodila reforme u duhu prosvjećenog apsolutizma, ali i germanizaciju i nasilno pokatoličavanje. Srbima u Pomoriškoj Krajini ukinula je privilegije, čime je podstakla njihove seobe u Rusiju od 1751. do 1753. Da bi osigurala osporavani presto, vodila je rat za austrijsko naslijeđe od 1740. do 1748. u kojem joj je 1745. pruski kralj Fridrih II Veliki preoteo Šleziju, a učestvovala je u Sedmogodišnjem ratu od 1756. do 1763.

*1792. - Rođen je italijanski sveštenik Đovani Marija Mastai Fereti, od 1846. papa Pije IX, čiji je pontifikat trajao 31 godinu i 236 dana, najduže u istoriji rimokatoličke crkve. Na Vatikanskom saboru 1870. proglasio je dogmu o papskoj nepogrešivosti.

*1795. - Rođen je slovački filolog i istoričar Pavel Jozef Šafarik, ideolog slovenske uzajamnosti i jedan od osnivača slavistike. Kao direktor srpske gimnazije u Novom Sadu od 1819. do 1833. pridobio je mnoge uticajne ličnosti, uključujući vladare Srbije i Crne Gore Miloša Obrenovića i Petra II Petrovića Njegoša, za šire istraživačke poduhvate u proučavanju jezika i književnosti Južnih Slovena. Bio je i predsjednik ''Societas slavica'', prvog čitalačko-pretplatničkog časopisa Slovaka u Vojvodini. Od 1833, kao bibliotekar Univerzitetske biblioteke, posvetio se u Pragu izučavanju slovenskih jezika, književnosti i istorije. Za srpsku kulturu posebno je značajna ''Srpska čitanka'' u kojoj je izložio porijeklo i razvitak srpskog jezika, ''Žitije Stevana Nemanje'' i ''Dušanov zakonik''. Ostala djela: ''Istorija slovenskog jezika i književnosti svih dijalekata'', ''Slovenske starine'', ''Slovenska etnografija'', ''Spomenici stare književnosti Jugoslovena'', ''O porijeklu i zavičaju glagoljice'', ''Istorija jugoslovenske književnosti'', ''Žitija Ćirila i Metodija''.

*1798. - Rođen je srpski slikar Konstantin Danil, jedan od najvećih srpskih slikara 19. vijeka, predstavnik srpskog bidermajera. Stilom i tehnikom bliskom bečkim klasicistima, radio je ikonostase - najznačajniji u Uspenskoj crkvi u Pančevu i u eparhijskoj crkvi u Temišvaru - portrete, mrtvu prirodu, kompozicije. Dostizao je pravo majstorstvo kao portretista, ispoljavajući znatnu umjetničku snagu i plemenitost kolorita, pogotovo u periodu oslobađanja stega stilizacije, kad je modelovao slobodnije i težio psihološkoj analizi, što je naročito upečatljivo u portretima ''Pavle Kengelac'' i ''Umjetnikova žena''.

*1809. - Trupe francuskog cara Napoleona I ušle su u Beč.

*1830. - Osnovana je republika Ekvador.

*1840. - Rođen je francuski pisac Alfons Dode, autor trilogije o zgodama Tartarena Taraskonca, remek djela francuske humorističke proze. Bio je naturalista, ali se odlikovao toplinom u razumijevanju ljudske nesreće, nenametljivim humanizmom i izuzetnim darom zapažanja. Pisao je romane, drame i novele. Djela: ''Pisma iz mog mlina'', ''Tartaren Taraskonac'', ''Nabob'', ''Safo'', ''Numa Rumestan'', ''Kraljevi u izgnanstvu'', ''Besmrtnik''.

*1846. - Kongres SAD formalno je objavio rat Meksiku, mada su borbe u Kaliforniji započele nekoliko dana ranije. Poslije krvavih dvogodišnjih sukoba, SAD su dobile rat 1848, otevši Novi Meksiko i zlatom bogatu Kaliforniju, čime je Meksiko sveden u sadašnje granice.

*1848. - Skupština predstavnika 175 crkvenih opština vojvođanskih eparhija, zajedno s delegatima iz Srbije, izabrala je u Sremskim Karlovcima mitropolita Josifa Rajačića za partijarha, a pukovnika Stevana Šupljikca za vojvodu. Skupština je istakla i pravo Srba u Austriji i Ugarskoj na autonomni politički i kulturni razvoj, a 15. maja proglasila je Srpsku Vojvodinu koja je obuhvatala Srem, Vojnu Krajinu u Sremu, Baranju i Bačku s bečejskim i šajkaškim okruzima i Banat s Vojnom Krajinom i kikindskim okrugom. Proklamovan je savez Srpske Vojvodine sa Slavonijom, Hrvatskom i Dalmacijom. Austrijska i mađarska vlada proglasile su odluke Majske skupštine nezakonitim, ali je austrijski ustav od 4. marta 1849. potvrdio osnivanje Srpske Vojvodine i Tamiškog Banata, u koje su uključeni Bodroška, Torontalska, Tamiška i Krašovska županija i Rumski i Iločki okrug Sremske županije. Vojvodina je dobila status posebne upravne teritorije, a austrijski car je dodao titulu velikog vojvode.

*1851. - Rođen je srpski pisac i ljekar Laza Lazarević, jedan od najboljih srpskih realista. Prava je završio u Beogradu a medicinu u Berlinu. Napisao je samo devet pripovjedaka, od kojih je ''Švabica'' ostala u fragmentima. Mada s patrijarhalnim pogledima na život, njegove pripovjetke - sažete, s veoma snažnom unutrašnjom dramatikom - imaju klasičnu vrijednost. Prevodio je ruske pisce Nikolaja Černjiševskog, Nikolaja Gogolja i Alekseja Pisemskog i francuskog pisca Ežena Srkriba. Kao ljekar učestvovao je u organizaciji saniteta u Srbiji i objavio 54 rada u stručnim medicinskim časopisima, od kojih neki imaju izuzetan značaj. Ostala djela: ''Prvi put s ocem na jutrenje'', ''Sve će to narod pozlatiti'', ''Vetar'', ''Na bunaru'', ''Školska ikona'', ''On zna sve'', ''U dobri čas hajduci'', ''Verter''.

*1862. - Rođen je srpski pisac Janko Veselinović, realista i romantik narodnjak, prevashodno slikar mačvanskog sela, koje je opisivao s mnogo ljubavi, idealizujući patrijarhalni život. Odlično je poznavao srpski jezik i vješto ga koristio u romanima, pripovjetkama i pozorišnim komadima. Djela: romani ''Hajduk Stanko'', ''Junak naših dana'', ''Borci'', zbirke pripovjedaka ''Slike iz seoskog života'', ''Od srca srcu'', ''Rajske duše'', ''Zeleni vajati'', ''Male priče'', ''Seljanka'', pozorišna igra s pjevanjem 'Đjido'' (s Dragomirom Brzakom), komad ''Potera'' (s Čiča-Ilijom Stanojevićem).

*1871. - Italija je donijela Zakon o garancijama, kojim je papa proglašen neprikosnovenom osobom u čijem je posjedu sjedište rimokatoličke crkve Vatikan.

*1881. - Rođen je srpski socijalista Dimitrije Tucović, vođa socijalističkog pokreta u Srbiji, pacifista i vatreni protivnik rata, ali se kao rodoljub borio u oslobodilačkim ratovima Srbije od 1912. do pogibije 1914. Predvodio je 5. aprila 1903. demonstracije u Beogradu protiv režima kralja Aleksandra Obrenovića i potom je morao da emigrira u Beč. Po povratku u otadžbinu poslije majskog prevrata 1903, uređivao je ''Narodne novine''. Diplomirao je prava u Beogradu 1906, sekretar Srpske Socijaldemokratske partije postao je 1908, a teorijski časopis ''Borba'' pokrenuo je 1910. Na Međunarodnom socijalističkom kongresu u Kopenhagenu 1910. u značajnom govoru o austrougarskoj aneksiji Bosne i Hercegovine ukazao je na pogrešan stav austrijskih socijalista u nacionalnom pitanju. U polemici je ubjedljivo porazio jednog od vođa austrijske Socijalističke partije Karla Renera, kancelara Austrije poslije Prvog svjetskog rata, ukazavši na kolonijalno-porobljivačku politiku Austro-Ugarske i neodrživost stava socijalista te zemlje da slijede vladu. Objavio je oko 600 radova u domaćim i stranim listovima. Poginuo je 20. novembra 1914. u Kolubarskoj bici na Vrapčem brdu kod Lazarevca. Djela: ''Zakonsko osiguranje radnika'', ''Srbija i Albanija'', ''Zakon o radnjama i socijalna demokratija'', ''U izbornu borbu!'', ''Za socijalnu politiku'', ''Socijal-demokratski agitator'', ''