Na danasnji dan!

[suzi]

Na današnji dan
14. Februar




*Danas je sveti mučenik Trifun, zaštitnik vinogradara, guščara i mehandžija i izgonitelj demona. Sveti Trifun se praznuje zbog roda grožđa, voća i drugih plodova zemaljskih, a esnafska je slava mehandžijska. U srpskom narodu pripovjedalo se da Sveti Trifun zabada ugarak u zemlju, pa zato snijeg počinje da kopni, a i drveće počinje da ''radi'' (kreću sokovi u stablu). Istog dana rimokatolici slave Svetog Valentina kao Dan zaljubljenih.

*869. - Umro je slovenski prosvjetitelj poznat po monaškom imenu Kirilo, Grk iz Soluna rođen kao Konstantin, koji je sa starijim bratom Metodijem sastavio slovensku azbuku glagoljicu. On i Metodije zauzimali su visoke položaje u Romeji (Vizantiji).

*1468. - Umro je njemački štampar Johan Gutenberg, pronalazač tipografije, čije je djelo označilo civilizacijski preokret jer je omogućilo masovno štampanje knjiga, dotad rađenih ručno.

*1779. - Engleski moreplovac i istraživač Džejms Kuk ubijen je na Havajima u iznenadnom okršaju sa ostrvljanima.

*1804. - Zbor uglednih Srba je u Orašcu kod Aranđelovca donio odluku o dizanju ustanka protiv Turaka i za vožda izabrao Karađorđa. Sukobi Srba i Turaka izbili su poslije sječe knezova koju su započele beogradske dahije da bi zastrašile srpski narod i njegove vođe.

*1912. - Rođen je jugoslovenski istraživač i putopisac mađarskog porijekla Tibor Sekelj, učesnik ekspedicija širom svijeta.

*1943. - Crvena armija je u Drugom svjetskom ratu oslobodila Rostov, iz kojeg je izbacila njemačke okupatore.

*1946. - Na američkom univerzitetu Pensilvanija počeo je da radi elektronski mozak, odnosno računar, koji je označen skraćenicom ENIAC (Elektronski numerički integrator i računar).

*1956. - U Moskvi je počeo 20. kongres Komunističke partije SSSR, na kojem je šef partije Nikita Hruščov osudio kult ličnosti Josifa Staljina i torturu ogromnih razmjera, označenu kao ''Staljinova skretanja''.

*1972. - Sovjetski svemirski brod bez ljudske posade ''Luna 20'' krenuo je ka Mjesecu, odakle je 11 dana kasnije donio uzorke Mjesečevog tla.

*1989. - Iranski vjerski vođa ajatolah Ruholah Homeini izrekao je ''fatvu'' (smrtnu presudu) engleskom piscu indijskog porijekla Salmanu Rušdiju, autoru ''Satanskih stihova'', ocjenjujući da je tim djelom hulio na islam.

*2000. - Ministri inostranih poslova Evropske unije suspendovali su na šest mjeseci sankcije Saveznoj Republici Jugoslaviji na vazdušni saobraćaj, zavedene godinu i po dana ranije, čime je JAT-u i aviokompanijama zemalja EU omogućeno da obnove komercijalne letove.

[suzi]

Na danasnji dan
15.februar


*Danas je hrišćanski praznik Sretenje Gospodnje. Slavi se u znak sećanja na susret Isusa Hrista 40 dana poslije njegovog rođenja i pobožnog starca Simeuna iz Jerusalima, kojem je Bog obećao da neće umrijeti dok ne vidi Spasitelja. Susret se zbio u jerusalimskom hramu gdje je Marija dovela malog Hrista da prinesu žrtvu Bogu. Starac je u njemu poznao obećanog Mesiju, blagoslovio ga i zahvalio Bogu što mu je omogućio sretenje.

*1564. - Rođen je italijanski fizičar, astronom i matematičar Galileo Galilej, osnivač mehanike kao nauke, posebno dinamike i kinematike. Zalažući se za heliocentrični sistem Nikole Kopernika i dokazujući da je geocentrični ptolomejski sistem zabluda, sukobio se s rimokatoličkom crkvom.

*1710. - Rođen je francuski kralj Luj XV, koji je stupio na presto u petoj godini života i vladao do smrti 1774. godine.

*1763. - Mirovnim ugovorom u Hubertsburgu okončana su neprijateljstva Austrije i Pruske u Sedmogodišnjem ratu.

*1781. - Umro je njemački pisac, kritičar i teoretičar umjetnosti Gothold Efraim Lesing, oduševljeni pristalica prosvjetiteljstva.

*1832. - U Beogradu je osnovana Narodna biblioteka Srbije. Jedno vrijeme bila je u sastavu Državne štamparije, zatim Ministarstva prosvjete, a 1871. postala je samostalna ustanova. Za njenu organizaciju i napredovanje najzaslužniji su Đura Daničić, Janko Šafarik, Stojan Novaković i Jaša Tomić.

*1835. - Donijet je liberalni Sretenjski ustav Srbije, koji je, po uzoru na francuski i belgijski ustav, izradio Dimitrije Davidović. Knez Miloš Obrenović je već u martu 1835. suspendovao ustav, iskoristivši negodovanje apsolutističke Austrije, Otomanskog carstva i Rusije.

*1857. - Umro je ruski kompozitor Mihail Ivanovič Glinka, tvorac ruskog nacionalnog stila.

*1861. - Rođen je engleski filozof Alfred Nort Vajthed, jedan od najznačajnijih anglosaksonskih mislilaca 20. vijeka.

*1898. - Počeo je američko-španski rat u kojem su SAD od Španije preotele Filipine, Guam, Portoriko i Kubu.

*1922. - U Hagu je održana prva sjednica Međunarodnog suda kojeg je 1920. osnovalo Društvo naroda.

*1942. - Umro je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binički, autor marša ''Na Drinu'', direktor Beogradske opere. Sa Stevanom Mokranjcem i Kostom Manojlovićem osnovao je 1899. ''Srpsku muzičku školu'' koja sada nosi ime ''Mokranjac''.

*1942. - Japanske trupe su u Drugom svjetskom ratu zauzele Singapur i zarobile 85.000 hiljada britanskih vojnika, nanijevši Velikoj Britaniji najveći vojni poraz u istoriji.

*1944. - Srednjovjekovni manastir Monte Kasino u Italiji, pretvoren u uporište njemačkih snaga, u Drugom svjetskom ratu bombardovala je saveznička avijacija.

*1971. - Velika Britanija je prešla na decimalni novčani sistem.

*1990. - London i Buenos Ajres obnovili su pune diplomatske odnose, prekinute 1982. u vrijeme bezuspješnog pokušaja Argentine da Velikoj Britaniji otme Foklandska ostrva u Atlantskom okeanu.

*1992. - Svetom liturgijom Jovana Zlatoustog, koju je služio patrijarh srpski Pavle, u Beogradu je na praznik Sretenja Gospodnjeg svečano obilježen kraj dugogodišnjeg raskola u Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

*1993. - Parlament Slovačke izabrao je ekonomistu Mihala Kovača za prvog predsjednika novoformirane države, podijeljene na Češku i Slovačku poslije raspada Čehoslovačke.

*1994. - Sjeverna Koreja pristala je da otvori dio nuklearnog programa za međunarodnu inspekciju.

*1994. - Izvršena je smrtna kazna nad ruskim serijskim ubicom Andrejem Čikatilom, ''Rostovskim trbosjekom'', koji je silovao i iskasapio više od 50 žena.

*1996. - U eksploziji skladišta municije blizu predsjedničke palate u glavnom gradu Avganistana Kabulu poginulo je najmanje 60 ljudi.

*2003. - Najveće antiratne demonstracije od rata u Vijetnamu održane su u 400 gradova u 60 zemalja - oko 10 miliona ljudi protestovalo je zbog namjere SAD i Velike Britanije da bez odluke Saveta bezbjednosti Ujedinjenih nacija napadnu Irak.

*2004. - U Kini je izvršena je smrtna kazna nad Jangom Sinhaijem, jednim od najgorih serijskih ubica, koji je za četiri godine ubio 67 ljudi i silovao najmanje 20 žena.

[suzi]

Na današnji dan
16. Februar




*1871. - Rođen je srpski pisac Radoje Domanović, najveći srpski satiričar, koji je sarkastično i duhovito slikao vlast ogrezlu u korupciju i nasilje, lažno rodoljublje i do servilnosti poslušno građanstvo. Djela: satirične pripovjetke ''Stradija'', ''Vođa'', ''Danga'', ''Mrtvo more'', ''Kraljević Marko po drugi put među Srbima''.

*1877. - Rođena je srpska književnica Isidora Sekulić, izuzetan stilista širokog obrazovanja i visoke kulture, tanan posmatrač ljudskih života i sudbina, pisac visoke duhovnosti i prefinjenog duha, član Srpske akademije nauka i umjetnosti.

*1926. - Rođen je engleski filmski režiser Džon Ričard Šlezindžer, blizak idejama ''slobodnog filma''. Filmovi: ''Lažov Bili'', ''Darling'', ''Daleko od razuzdane gomile'', ''Ponoćni kauboj'' (Oskar), ''Nedelja, prokleta nedelja'', ''Sjaj i bijeda Holivuda'', ''Maratonac''.

*1933. - U strahu od sve češćih njemačkih prijetnji, Jugoslavija, Čehoslovačka i Rumunija reorganizovale su odbrambeni savez Malu Antantu, koja je dobila stalni Savjet sastavljen od ministara inostranih poslova.

*1937. - Najlon su patentirali hemičar Volas Hjum Karoters i njegov istraživački tim u američkoj kompaniji ''Dupont''.

*1945. - Američko vazduhoplovstvo počelo je u Drugom svjetskom ratu masovno bombardovanje Tokija.

*1959. - Vođa gerilaca Fidel Kastro - čije su snage 1. januara 1959. zbacile diktatora Fulhensija Batistu - postao je premijer Kube.

*1992. - Skupština Republike Srpske Krajine prihvatila je na vanrednom zasjedanju u Glini plan Sajrusa Vensa o razmještanju mirovnih snaga UN u RSK, razriješila dužnosti premijera Milana Babića i poništila odluku njegove vlade o raspisivanju referenduma o Vensovom planu.

*1994. - Grčka je podvrgla potpunom privrednom embargu Bivšu Jugoslovensku Republiku Makedoniju zbog namjere Skoplja da bude priznato kao Republika Makedonija. Atina je podsjetila da je sjeverna grčka provincija Makedonija postojala znatno prije dolaska Slovena na Balkan i upozorila da je neprihvatljivo da novostvorena država stavi na zastavu helenistički antički simbol - Sunce Vergine.

*2000. - Rusija i NATO obnovili su odnose prekinute u proljeće 1999. zbog agresije sjevernoatlatske alijanse na Saveznu Republiku Jugoslaviju.

*2003. - Umro je srpski pisac Aleksandar Tišma, član Srpske akademije nauka i umjetnosti i Akademije umjetnosti u Berlinu. Djela: zbirke pjesama ''Naseljeni svet'', ''Krčma'', knjige pripovjedaka ''Krivice'', ''Nasilje'', ''Povratak miru'', ''Škola bezbožništva'', romani ''Za plavom devojkom'', ''Knjiga o Blamu'', ''Upotreba čoveka'', ''Vere i zavere'', zbirka putopisa ''Drugde''.

[suzi]

Na danasnji dan
19.Februar


*1871. - Rođen je srpski pisac i diplomata Jovan Dučić, član Srpske kraljevske akademije, čije je stvaralaštvo izuzetne versifikacije udarilo pečat srpskoj poeziji u prvoj polovini 20. vijeka. Od 1912. do 1941. bio je diplomata kraljevina Srbije i Jugoslavije i ambasador u velikim evropskim gradovima. Zajedno s piscima Aleksom Šantićem i Svetozarom Ćorovićem u Mostaru je pokrenuo književni list ''Zora''. Umro je 1943. u SAD i njegove mošti počivale su bezmalo šest decenija u mjestu Geri u državi Indijana, poslije čega su prenesene u otadžbinu i položene u kriptu manastira Nova Gračanica iznad njegovog rodnog Trebinja.

*1877. - Rođen je francuski političar Andre Mažino, ministar rata od 1922. do 1924. i od 1929. do smrti 1932, po kojem je nazvana utvrđena linija na istoku Francuske.

*1909. - Umro je indijanski poglavica Gojatlaj, poznat kao Džeronimo, poslednji poglavica plemena Apači koji se predao američkoj vojsci. Kao vođa apačkog plemena Čirikahua, predvodio je nekoliko indijanskih ustanaka u pokušaju da se odupre genocidu vlade SAD nad Indijancima.

*1932. - Umro je srpski general Mihailo Rašić, komandant Dunavske divizije u Kumanovskoj bici 1912. i Kombinovane divizije u Cerskoj bici 1914.

*1942. - Okupatorska bugarska vojska pobila je u Drugom svjetskom ratu sve žitelje Bojnika kod Leskovca koje je uhvatila - 473 civila, uključujući 89 dece, a mjesto je spaljeno do temelja.

*1979. - Kina je napala Vijetnam, ali su u kratkotrajnom ratu njene trupe pretrpile ozbiljne gubitke od armije s velikim borbenim iskustvom stečenim u pobjedonosnom ratu protiv SAD.

*1989. - Umro je francuski modni kreator Gi Laroš, jedan od najvećih ''modnih diktatora'' 20. vijeka.

*1992. - Generalni sekretar UN Butros Butros-Gali preporučio je razmještanje 13.000 pripadnika mirovnih snaga svjetske organizacije u bivšoj Jugoslaviji.

*1994. - Potvrđena je smrt prvog izabranog predsjednika Gruzije Zvijada Gamsahurdije, čije je već raspadnuto telo pronađeno i identifikovano.

*2002. - Više od 170 ljudi, pretežno vojnika i policajaca, ubijeno je u napadu maoističkih gerilaca na grad Mangalsen na zapadu Nepala.

[suzi]

Na danasnji dan
18.Februar


*1861 - Prvi parlament ujedinjene Italije proglasio je sardinskog kralja Vitorija Emanuela II za kralja Italije.

*1865 - Flota Unije je u Američkom građanskom ratu zauzela grad Čarlston u Južnoj Karolini, jedno od najvažnijih uporišta južnjačkih snaga.

*1900 - Počela je bitka kod Pardeberga u kojoj su Buri pretrpili prvi veliki poraz u ratu s Britancima. Krajem februara 4000 burskih vojnika predalo se britanskim trupama koje su krajem maja ušli u Johanesburg, a u junu u Pretoriju.

*1915 - Umro je srpski političar, diplomata, filolog i istoričar Stojan Novaković, član Srpske kraljevske akademije, jedan od osnivača Napredne stranke 1880. Kao ministar prosvjete sproveo je reforme u školstvu i pokrenuo osnivanje Narodne biblioteke, muzeja i Državne štamparije. Napisao je ''Srpsku bibliografiju'' sa popisom svih srpskih knjiga objavljenih 1741-1861. i 1868-76 i više zapaženih radova iz srednjovjekovne istorije.

*1932 - Rođen je češki filmski režiser Miloš Forman, naznačajniji predstavnik ''novog talasa'' u češkoj kinematografiji. Proslavio se filmovima ''Let iznad kukavičjeg gnijezda'', snimljen po odlasku u SAD 1967, dobitnik pet Oskara, ''Amadeus'', za koji je takođe dobio Oskar, ''Kosa'', ''Svlačenje'', ''Narod protiv Larija Flinta''.

*1952 - Grčka i Turska su postale članice NATO.

*1956 - Umro je francuski kompozitor Gistav Šarpantje, koji je 1902. osnovao ''Konzervatorijum Mimi Pinson'', namijenjen muzičkom obrazovanju radnika. Proslavio se operom ''Lujza'' (1900), kojom je pokušao stvoriti naturalistički izraz u operi. Poznate su i njegove solo pjesme na stihove Bodlera i Verlena.

*1960 - Argentina, Brazil, Meksiko, Paragvaj, Peru, Urugvaj i Čile postigli su dogovor o osnivanju Latinoameričkog udruženja slobodne trgovine.

*1965 - Proglašena je nezavisnost afričke države Gambije u okviru Britanskog komonvelta.

*1967 - Umro je američki atomski fizičar Robert Openhajmer, profesor Univerziteta u Kaliforniji, vodeći stručnjak u izradi prve nuklearne bombe u laboratoriji u Los Alamosu. Od 1953, u vrijeme ''makartizma'' bio je pod sumnjom da održava veze s komunistima i zabranjen mu je rad u atomskim programima. Rehabilitovan je 1963, a Komisija za atomsku energiju SAD mu je dodijelila Fermijevu nagradu.

*1991 - U terorističkom napadu Irske republikanske armije (IRA) na željezničkoj stanici Viktorija u Londonu, u eksploziji podmetnute bombe poginula je jedna, a ranjeno najmanje 40 osoba.

*1996 - U eksploziji dva automobila-bombe blizu glavnog grada Alžira, koje su podmetnuli islamski teroristi, poginulo je 12 i ranjeno 35 ljudi.

*1997 - Centar za mine UN objavio je da se na teritoriji Bosne i Hercegovine nalazi oko milion nagaznih mina, a prema podacima Međunarodnog komiteta Crvenog krsta od mina je u periodu 1992-97. stradalo oko 3200 osoba, od kojih 686 djece.

*2000 - Na paralmentarnim izborima u Iranu ubjedljivo su pobijedili reformisti, bliski predsjedniku Mohamedu Katamiju.

[no_name]

Na današnji dan - 19. februar


1473. - Rođen je poljski astronom Nikola Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema, jedne od najvećih prekretnica u istoriji nauke.

1743. - Rođen je italijanski kompozitor Luiđi Rodolfo Bokerini, virtuoz na violončelu, koji je uticao na razvoj gudačkih kvarteta kao muzičke forme i prvi komponovao muziku za gudačke kvintete i kvintete za gudačke instrumente i klavir. Stvorio je oko 500 dela u stilu rokokoa, uključujući simfonije, koncerte za violončelo, kamernu i crkvenu muziku.


1875. - Umro je srpski pisac Kosta Trifković, komediograf koji je realistički slikao naravi vojvođanske sredine u drugoj polovini 19. veka. Posle završetka studija prava u Požunu [Bratislava] radio je u Pešti kao činovnik, potom u Novom Sadu kao beležnik i advokat. Dela: 'Izbiračica', 'Milo za drago', 'Mladost Dositeja Obradovića', 'Školski nadzornik', 'Ljubavno pismo', 'Čestitam', 'Francusko-pruski rat'.

1878. - Sanstefanskim ugovorom je okončan srpsko-turski rat. Ugovor kojim je Rusija pokušala da stvori veliku Bugarsku na račun Srbije je poništen na zahtev ostalih evropskih sila na Berlinskom kongresu u julu 1878. godine.

1922. - U Zagrebu je izašao prvi broj lista 'Borba', iza kojeg je stajala ilegalna Komunistička partija Jugoslavije.

1924. - Rođen je američki filmski glumac Li Marvin. Filmovi: 'Velika trka', 'Komančerosi', 'Dvanaest žigosanih', 'Čovek koji je ubio Liberti Valansa', 'Kat Balu' [Oskar], 'Monti Valš', 'Point Blank', 'Pakao Pacifika', 'Ubice'.

1940. - Umro je srpski političar Ljuba Davidović, jedan od prvaka Radikalne stranke Srbije. Jedan je od tvoraca Krfske deklaracije. Posle stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1919. je postao predsednik novostvorene Demokratske stranke, iste godine premijer, a vladu je drugi put sastavio 1924. godine.

1951. - Umro je francuski pisac Andre Žid, tvorac antikonformističkih dela, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1947. godine.

1952. - Umro je norveški pisac Knut Hamsun, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1920. godine.

[suzi]

Na danasnji dan
20.Februar


1790. - Umro je austrijski car Josif II, prosvećeni apsolutista, sin carice Marije Terezije i njen savladar od 1765. do 1780. U interesu buržoazije, na koju se oslanjao u borbi protiv feudalaca i rimokatoličke crkve, sproveo je reforme, oslobodivši seljake vezanosti za zemlju i lične zavisnosti od feudalaca, ali ih je ipak ostavio pod vlašću vlastelinskog suda.

1860. - U Novom Sadu je izašao prvi broj „Danice”, najznačajnijeg književnog časopisa srpskog romantizma, koji je pokrenuo i uređivao Đorđe Popović. „Danica” je okupila stotinak srpskih pisaca, uključujući Jakova Ignjatovića, Đuru Jakšića, Jovana Jovanovića Zmaja, Lazu Kostića, Ljubu Nenadovića i odigrala je značajnu ulogu u buđenju nacionalne svesti i raspoloženja za ujedinjenje teritorijalno rascepkanog srpstva.


1866. - Rođen je srpski pisac Milorad Mitrović, autor lirskih pesama, balada i romansi, koji je u političko-satiričnim pesmama izvrgao podsmehu političke prilike u Srbiji. Posle prevrata 1903. je postao sekretar Apelacionog suda u Beogradu. Počeo je da piše pod uticajem Vojislava Ilića i prvu zbirku je objavio 1899. pod naslovom „Knjiga ljubavi”. Naročito su bile popularne njegove pesme „Don Ramiro”, „Papučica”, „Sigurna pesma”. Neke su i komponovane, poput pesme „Bila jednom ruža jedna”. Napisao je i fragmente tragedije „Despot Lazar Branković”.

1886. - Rođen je mađarski revolucionar Bela Kun, vođa Mađarske revolucije 1919.

1904. - Rođen je ruski državnik Aleksej Nikolajevič Kosigin, sovjetski premijer posle obaranja Nikite Hruščova 1964. do pred smrt 1980.

1908. - Umro je srpski pisac Simo Matavulj, clan Srpske kraljevske akademije, jedan od najistaknutijih predstavnika srpskog realizma. Prevodio je francuske pisce Gi de Mopasana, Emila Zolu, Žana Molijera. Dela: romani „Bakonja fra Brne”, „Uskok”, zbirke pripovedaka „Iz primorskog života”, „S mora i planine”, „Beogradske priče”.

1920. - Umro je američki istraživač i admiral Robert Edvin Piri, čija je ekspedicija u aprilu 1909. uspela da prva dospe do Severnog pola. Ispitao je najseverniji deo Grenlanda, oplovio ga i 1901. ustanovio da je ostrvo. Dela: „Na Sever preko Velikog leda”, „Najbliže polu”, „Severni pol”, „Tajne polarnih putovanja”.

1924. - Rođen je američki filmski glumac afričkog porekla Sidni Poatje, prvi crnac dobitnik Oskara. Filmovi: „Prkosni”, „Poljski ljiljani” [Oskar], „Ivica grada”, „Bekstvo u lancima”, „U vrelini noći”, „Gospodinu s ljubavlju”, „Pogodi ko dolazi na večeru”.

1925. - Rođen je američki filmski režiser Robert Altman, koji je stvorio osobenu sintezu mitova i dramaturških klišea tradicionalnih američkih filmskih žanrova i principa modernog, prevashodno evropskog filmskog izraza. Filmovi: „Odbrojavanje”, „MASH”, „Kockar i bludnica”, „Privatni detektiv”, „Svi smo mi lopovi”, „Kalifornijski poker”, „Nešvil”, „Kratki rezovi”, „Tri žene”, „Svadba”, „Kanzas siti”.

1996. - Zetovi iračkog predsednika Sadama Huseina, general Husein Kamel Hasan i njegov brat Sadam Kamel, vratili su se s porodicama u Irak iz šestomesečnog izbeglištva u Jordanu. Irački predsednik ih je pomilovao, ali su tri dana kasnije - navodno u porodičnom obračunu - obojica ubijena.

[suzi]

Na danasnji dan
21.Februar



*1893. - Rođen je španski gitarista Andres Segovija, najveći majstor tog instrumenta u 20. vijeku. Već sa sedam godina počeo je da priređuje koncerte širom svijeta, izvanredno tumačeći djela klasičnih majstora, čime je gitaru uvrstio u koncertne instrumente ozbiljne muzike.

*1903. - Rođena je američka književnica francuskog porijekla Anais Nin, čiji su dnevnici remek djelo samoanalize i zanimljivo svjedočanstvo o modernoj boemiji. Osnovna tema njenih romana je traganje za vlastitim identitetom, a pisala je i po narudžbini erotske priče za kolekcionare erotike.

*1911. - Japan i SAD potpisali su trgovinski ugovor kojim je ograničen priliv japanskih radnika u Ameriku.

*1916. - Njemačkim napadom počela je bitka kod Verdena u Francuskoj, najkrvavija u Prvom svjetskom ratu, u kojoj je do decembra 1916. poginulo oko milion njemačkih i francuskih vojnika.

*1924. - Rođen je zimbabveanski državnik Robert Gabrijel Mugabe, koji je posle sticanje nezavisnosti Zimbabvea 1980. postao prvi premijer te afričke zemlje.

*1947. - Polaroid, prvi instant fotografski aparat, prikazao je u Njujorku njegov pronalazač Edvin Herbert Lend.

*1958. - Gamal Abdel Naser izabran je za prvog predsjednika Ujedinjene Arapske Republike, federacije Egipta i Sirije.

*1963. - SSSR je upozorio SAD da bi napad na Kubu mogao da znači svjetski rat.

*1965. - Ubijen je američki borac za građanska prava afričkog porijekla Malkolm Eks, vođa američkih crnaca, u trenutku dok je u Njujorku govorio na skupu svoje Afro-američke organizacije jedinstva. Bio je vatreni propovjednik rasnog ponosa i crnačkog nacionalizma.

*1972. - Ričard Nikson doputovao je u Peking, kao prvi predsjednik SAD u takvoj posjeti, čime je počela normalizacija američko-kineskih odnosa.

*1974. - U Skupštini SFRJ proglašen je Ustav za koji je rečeno da je ''nova etapa u razvitku jugoslovenskog socijalističkog samoupravljanja'', kojim je zemlja konfederalizovana, a Srbija dezintegrisana, pretvaranjem njenih pokrajina Kosova i Metohije i Vojvodine u svojevrsne ''države u državi''.

*1992. - U Lisabonu je počela konferencija o Bosni i Hercegovini, na kojoj su se predstavnici triju vodećih nacionalnih stranaka dogovorili da se uređenje BiH zasniva na više entiteta u postojećim granicama.

*1997. - Predsjednik Demokratske stranke Zoran Đinđić izabran je za gradonačelnika Beograda, na osnovu pobjede opozicione koalicije ''Zajedno'' na lokalnim izborima u novembru 1996, postavši prvi nekomunistički gradonačelnik glavnog grada Jugoslavije poslije Drugog svjetskog rata.

*2002. - Predsjednik SAD Džordž Buš posjetio je Kinu tačno 30 godina poslije predsjednika Ričarda Niksona čijom je posjetom okončano više od dvije decenije otvorenog neprijateljstva Vašingtona i Pekinga.

[suzi]

Na danasnji dan
22.Februar




*1882. - Knez Milan Obrenović proglasio je Srbiju kraljevinom i sebe kraljem. Knez je postao 1868. poslije ubistva njegovog oca kneza Mihaila, a vlast je preuzeo od namjesnika kad je 1872. postao punoljetan.

*1900. - Rođen je španski filmski režiser Luis Bunjuel, jedan od najvećih u svjetskoj kinematografiji.

*1913. - Vojska je u Meksiku ubila revolucionarnog predsjednika Fransiska Madera i potpredsjednika Pina Suaresa.

*1921. - Rođen je centralnoafrički diktator Žan Bedel Bokasa, koji je na vlast došao vojnim udarom 1966, proglasio se doživotnim predsjednikom, a potom i carem.

*1935. - Rođen je srpski pisac Danilo Kiš, izuzetan stilista širokog obrazovanja, u čijim je djelima sažeta sva gorčina surovog 20. vjeka. Bio je dramaturg pozorišta ''Atelje 212'' u Beogradu i lektor u Strazburu, Bordou i Lilu.

*1942. - Zahvaćen unutrašnjom krizom i slomljen nacističkim varvarstvom, austrijski pisac Štefan Cvajg izvršio je samoubistvo u Brazilu.

*1967. - Predsjednik Indonezije Ahmed Sukarno predao je izvršnu vlast generalu Suhartu, zadržavši samo titulu predsjednika.

*1979. - Karipsko ostrvo Santa Lusija steklo je punu nezavisnost, posle 165 godina britanske uprave.

*1980. - Umro je austrijski slikar i pisac Oskar Kokoška, jedan od najistaknutijih predstavnika ekspresionističkog slikarstva.

*1980. - Izraelska vlada donijela je odluku o puštanju u opticaj nove nacionalne valute šekela, koji je zamijenio izraelsku funtu.

*1987. - Umro je američki slikar, novinar, filmski režiser i producent Endi Vorhol, jedan od najznačajnijih predstavnika pop-art slikarstva.

*1992. - Dogovorom da Bosna i Hercegovina ostane u granicama u kojima je bila u SFRJ, da se ustavno uređenje bazira na nekoliko entiteta i da pregovori budu nastavljeni, u Lisabonu su završeni pregovori trojice lidera nacionalnih stranaka u BiH. Nekoliko dana kasnije vođa muslimana Alija Izetbegović je, na nagovor SAD, odbio da potpiše sporazum na koji je pristao što je potpalilo građanski rat u BiH.

*1992. - Umro je vođa grčkih partizana Vafijadis Markos, komandant Demokratske armije Grčke u građanskom ratu od 1946. do 1949.

*1993. - Sahranjeno je 38 Srba, muslimanskih žrtava, čiji su tijela otkrivena na području Kamenice u blizini Zvornika. Leševi su jedva indentifikovani, jer su žrtve masakrirane.

*1994. - Ministarstvo pravde SAD saopštilo je da je bivši visoki službenik CIA Oldrič Hejzen Ejms devet godina bio špijun SSSR i potom Rusije.

*1995. - Francuska je optužila četvoricu američkih diplomata i još jednog državljanina SAD za političku i ekonomsku špijunažu i naložila im da napuste zemlju.

*1996. - Francuska je kao prva zemlja Evropske unije normalizovala diplomatske odnose sa SRJ i vratila ih na ambasadorski nivo.

*1998. - Umro je srpski vajar Jovan Kratohvil, profesor Univerziteta umjetnosti u Beogradu, rektor od 1971. do 1973. Autor je niza spomenika, uključujući spomenike palim borcima na Majevici i u Zemunu, spomenik na Avali sovjetskim ratnim veteranima poginulim u avionskom udesu i spomen-kosturnicu u Sansepolkru u Italiji.

*1998. -Raspuštena je turska islamistička stranka ''Partija blagostanja''.

*2002. - Vođa angolskih pobunjenika Žonas Savimbi poginuo je u borbi s vladinim trupama u centralnom dijelu zemlje, što je sutradan potvrdio njegov pokret UNITA pošto je prikazan televizijski snimak njegovog izrešetanog tijela.

*2004. - Pripadnici pobunjeničke ''Božje armije otpora'' protiv vlade Ugande na sjeveru zemlje upali su u kamp za raseljene i masakrirali najmanje 200 izbjeglica.

[suzi]

Na danasnji dan
23.Februar



*1898. - Francuski pisac Emil Zola uhapšen je zbog objavljivanja otvorenog pisma predsjedniku Francuske, pod naslovom ''Optužujem'', u kojem je vladu optužio za antisemitizam i montirani sudski proces protiv kapetana Alfreda Drajfusa.

*1919. - Benito Musolini je napustio Socijalističku partiju i osnovao fašističku stranku pod nazivom Borbeni odredi.

*1933. - Japan je počeo okupaciju Kine sjeverno od velikog Kineskog zida.

*1944. - U Vrhovni štab Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Drvaru stigla je sovjetska vojna misija, prva sovjetska vojna misija u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu.

*1965. - Umro je engleski filmski glumac Sten Lorel, mršavi iz tandema s američkim glumcem Oliverom Hardijem - debelim. Oni su u urnebesnim komedijama gradili komiku na paradoksima dovedenim do krajnosti, ali humor nikad nije bio zajedljiv.

*1994. - Bosanski muslimani i Hrvati su pod pritiskom SAD potpisali primirje i okončali višemjesečne krvave sukobe, što je bio uvod u stvaranje muslimansko-hrvatske federacije, vještačke tvorevine po patentu Vašingtona.

*1996. - Zetovi iračkog predsjednika Sadama Huseina, general Husein Kamel Hasan i njegov brat Sadam Kamel Hasan, ubijeni su u Iraku - navodno u porodičnom obračunu - tri dana po povratku iz šestomjesečnog izbeglištva u Jordanu.

*1998. - Šefovi diplomatija zemalja Evropske unije ukinuli su zabranu kontakata sa Iranom na visokom novou.

*1999. - U Rambujeu kod Pariza poslije 17 dana završeni su ''pregovori'' tokom kojih se delegacije Srbije i predstavnika kosovskih Albanaca ni jednom nisu sastale. Albanci su najavili da u načelu prihvataju ponuđeni sporazum, dok je srpska strana izričito odbacila strano vojno prisustvo na Kosovu i Metohiji. Strani posrednici su odredili dvije sedmice kao rok za potpisivanje sporazuma.

*2001. - Jugoslavija i Makedonija potpisale su dokument o graničnoj liniji.

*2004. - Predsjednik Srbije i Crne Gore Svetozar Marović odlikovao je američkog oskarovca srpskog porijekla Karla Maldena medaljom Bijelog anđela, ''za izuzetno, dugogodišnje, lično ostvarenje u oblasti filmske umjetnosti''.

[suzi]

Na danasnji dan
24. Februar



*1803. - Rođen je srpski trgovac i brodovlasnik Miša Anastasijević, kojeg je za ''kapetana dunavskog'' 1833. postavio knez Miloš Obrenović.

*1847. - Rođen je srpski hemičar Sima Lozanić, prvi rektor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Bio je profesor hemije na Filozofskom fakultetu Velike škole i potom Univerziteta u Beogradu, ministar privrede i spoljnih poslova u vladama Srbije 1894. i 1905. Izučavao je organsku hemiju, agrikulturnu hemiju i mineralne sirovine.

*1848. - Pod pritiskom naroda i liberalne buržoazije abdicirao je francuski kralj Luj Filip.

*1848. - U Londonu je na njemačkom jeziku objavljen ''Manifest komunističke partije'', koji su napisali Karl Marks i Fridrih Engels.

*1871. - U Parizu je revolucionarna narodna garda obrazovala privremeni Centralni komitet Pariske komune, zbog opasnosti da se s Komunom obračuna Skupština Francuske.

*1885. - Rođen je američki admiral Čester Vilijam Nimic, komandant Pacifičke flote SAD u Drugom svjetskom ratu.

*1887. - Pariz i Brisel postale su prve dvije prestonice povezane telefonskom vezom.

*1920. - Prvi politički program njemačke Nacionalsocijalističke radničke partije, koju je 1919. u Minhenu osnovao Adolf Hitler, objavljen je u 25 tačaka.

*1943. - Rođen je engleski muzičar Džordž Harison, član britanske pop grupe ''Bitls''.

*1945. - Trupe SAD oslobodile su japanske okupacije u Drugom svjetskom ratu glavni grad Filipina Manilu.

*1946. - Huan Peron je izabran za predsjednika Argentine, započevši prvi od tri mandata na čelu te države.

*1966. - U Gani je vojnim udarom, dok je bio u posjeti Kini, zbačen predsjednik Kvame Nkrumah.

*1971. - Alžir je saopštio da preuzima kontrolu nad francuskim petrolejskim kompanijama u zemlji.

*1974. - Umro je srpski biolog Siniša Stanković, član Srpske akademije nauka i umjetnosti, direktor Biološkog instituta Srbije, koji je znatno doprinio ekološkom pravcu u biologiji uporednim istraživanjima porijekla i razvića živog svijeta balkanskih jezera, strukture i razvoja njihovih ekosistema.

*1974. - Pakistan je saopštio da je zvanično priznao Bangladeš (bivši Istočni Pakistan) kao nezavisnu državu.

*1975. - Umro je sovjetski državnik ruskog porekla Mihail Aleksandrovič Bulganjin, premijer SSSR od 1955. do 1958.

*1990. - Umro je italijanski državnik Alesandro Pertini, bivši predsjednik Italije, najpopularniji italijanski političar poslije Drugog svjetskog rata.

*1991. - Nekoliko časova poslije poslednjeg pokušaja sovjetske diplomatije da spriječi sukob, počela je ofanziva američkih snaga i njihovih saveznika u Zalivskom ratu protiv Iraka u kojem je s obje strane učestvovalo više od 1,3 miliona vojnika. Cilj ofanzive bilo je prisiljavanje Iraka da napusti Kuvajt, koji je okupirao 1. avgusta 1990.

*1993. - Kanadski premijer Brajan Malruni dao je ostavku poslije devet godina na vlasti.

*1995. - U javnoj svađi transatlantskih saveznika, ambasada SAD u Parizu optužila je ministra unutrašnjih poslova Francuske Šarla Paskvu da je lagao povodom špijunskog skandala i odluke francuskih vlasti da zbog političke i ekonomske špijunaže protjera četvoricu američkih diplomata i još jednog državljanina SAD.

*1996. - Kubanski vojni avioni oborili su dva mala aviona jedne kubanske izbjegličke organizacije u SAD, koji su ušli duboko u vazdušni prostor Kube.

*1996. - Palestinski islamski teroristi su u dva samoubilačka napada u Izraelu ubili 27 ljudi.

*1998. - Francuski parlament je jednoglasno ratifikovao sporazum o sveobuhvatnoj zabrani atomskih proba.

*2003. - U zemljotresu u sjeverozapadnoj kineskoj provinciji Sinđang poginulo je najmanje 268 ljudi.

*2004. - U zemljotresu koji je pogodio oblast El Hoseima na mediteranskoj obali Maroka, poginulo je najmanje 572 ljudi.

[suzi]

Na danasnji dan
25. Februar




*1815. - Ubijen je srpski vojvoda Stanoje Stamatović, poznat kao Stanoje Glavaš, jedan od čelnika Prvog srpskog ustanka, hajduk i borac protiv Turaka. Ubistvo je poslije propasti Hadži-Prodanove bune naredio Sulejman paša. Na zboru u Orašcu 1804. odbio je da predvodi Prvi srpski ustanak i na njegov predlog za vožda je izabran Karađorđe.

*1841. - Rođen je francuski slikar Pjer Ogist Renoar, jedan od najistaknutijih impresionista i najvećih evropskih slikara 19. vijeka.

*1873. - Rođen je italijanski operski pjevač Enriko Karuzo, jedan od najvećih tenora u istoriji opere. Bio je posebno cijenjen kao izvođač rola u operama Đuzepea Verdija i Đakoma Pučinija i interpretator italijanske kancone.

*1888. - Umro je srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić, prvi predsjednik Srpske kraljevske akademije.

*1899. - Umro je osnivač britanske novinske agencije Rojters njemački Jevrejin Pol Džulijus fon Rojter, po kojem je nazvana najstarija svjetska agencija.

*1956. - U govoru na 20. kongresu Komunističke partije SSSR, Nikita Hruščov je osudio diktatorsku vladavinu Josifa Staljina.

*1972. - Sovjetski vasionski brod ''Luna 20'' vratio se na Zemlju sa uzorcima Mjesečevog tla.

*1976. - SAD su stavile veto na rezoluciju Ujedinjenih nacija kojom je osuđena izraelska aneksija istočnog Jerusalima.

*1983. - Umro je američki pisac Tenesi Vilijams, koji je slikao svijet ljudske izjalovljenosti u kojem seks i nasilje narušavaju atmosferu romantične harmonije. Često je napadan zbog sklonosti ka šokantnom i senzacionalnom.

*1993. - Kim Jong Sam je preuzeo dužnost predsjednika Južne Koreje kao prvi civil na čelu te azijske države poslije 32 godine.

*1995. - Londonski dnevnik ''Gardijan'' objavio je da su bosanski muslimani tajno naoružavani preko aerodroma u Tuzli, uz podršku NATO, čime je na najgrublji način kršena rezolucija UN.

*1998. - Dužnost predsjednika Južne Koreje preuzeo je Kim De Džung, bivši dugogodišnji disidentski lider tokom vojne diktature u toj azijskoj zemlji.

*1999. - Kina je u Savjetu bezbednosti UN stavila veto na produženje mandata snagama UN u Bivšoj Jugoslovenskoj Republici Makedoniji, što je protumačeno kao odgovor Pekinga na odluku vlade u Skoplju da prizna Tajvan, zbog čega je Kina prekinula diplomatske odnose s BJRM.

*2003. - Umro je italijanski filmski glumac i režiser Alberto Sordi, jedan od simbola italijanske filmske komedije, pa i Italije uopšte. Igrao je u više od 200 filmova, a dvadesetak je režirao.

[T.S.]

Originally posted by suzi@25.02.2005. u 13:15
Na danasnji dan
25. Februar

*1888. - Umro je srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić, prvi predsjednik Srpske kraljevske akademije.

KOPAONIK - Najveci planinski masiv u Srbiji; pruža se od severozapada ka jugoistoku oko 75 km, dosežuci u srednjem delu širinu oko 40 km. Najviši deo je prostrana površ Ravni Kopaonik, oko koje se dižu Suvo Rudište sa Pancicevim (Milanovim) vrhom (2017 m) na kome je Pancicev mauzolej, Karaman (1934 m), Gobelja (1834 m) i dr. Jugoistocno od Suvog Rudišta greben Kopaonika je sužen i rasclanjen u niz plasastih uzvišenja: Cardak (1590 m), Šatorica (1750 m) i Oštro koplje (1789 m), izmedu kojih su široke presedline. Na Kopaoniku je najrasprostranjenija raskomadana šumsko-pašnjacka zona središnje Srbije. Na višim delovima je cetinarska smrceva i jelova, a po stranama bukova i hrastova šuma. Stocarstvo je glavno zanimanje stanovništva, a u novije vreme rudarstvo i turizam. Kopaonik je vec u srednjem veku bio rudarska oblast, pa su iz tog perioda ostali mnogi potkopi, nazivi i rudarski alati. Rudarstvo je obnovljeno u novije vreme, narocito u Trepci. Privlacnost Kopaonika leži u izuzetnoj dinamici njegovog reljefa. Prostrani planinski pašnjaci guste zimzelene i mešovite šume, kao i planinski vrhovi sa kojih se vide Šar planina, Stara Planina kao i ostale okolne planine ostaju u neizbrisivom secanju svih koji su posetili ovu planinsku lepoticu. Kopaonik je mesto na kome se mogu naci primerci endemske flore kao što su Panciceva omorika (Sempervirum Kopaonicense Pancic), Panciceva potocarka (Cardamine Pancicii) i kopaonicka ljubicica (Viola Copanicensis). Od mnogobrojnih životinjskih vrsta najznacajniji su sivi soko (Falco Peregrinus), zlatni orao (Aquila Curvirostra), sova (Bubo Bubo), divlja macka (Felis Silvestris) i jelen (Capreolus Capreolus).


Kako to da se Srbin zove Josif.U ovom tekstu se zove Milan.Da li je to ista osoba?

[suzi]

Na današnji dan
28. Februar




*1533. - Rođen je francuski pisac i filozof Mišel Ejkvem de Montenj, obnovitelj intelektualnog skepticizma i vjesnik slobodne misli u 17. i 18. vijeku.

*1825. - Potpisan je ugovor Rusije i Velike Britanije, kojim je određena granica između Aljaske i Kanade, tada teritorija pod kontrolom Moskve, odnosno Londona.

*1842. - Rođen je srpski filozof i pisac Milan Kujundžić Aberdar, jedan od prvih profesora filozofije na beogradskoj Velikoj školi, član Srpske kraljevske akademije, predsjednik Skupštine i ministar prosvjete.

*1862. - U Srbiji je zakonom uvedena advokatura. Ranije su stranke pred sudom zastupali iole pismeni ljudi, mahom činovnici, jer advokata nije bilo.

*1869. - Umro je francuski pisac i diplomata Alfons de Lamartin, član Francuske akademije, čija je poezija obojena pesimističkim i religioznim raspoloženjem.

*1890. - Rođen je ruski baletski igrač i koreograf Vladimir Fomič Nižinski, možda najveći u istoriji baleta, iako je njegova igračka karijera trajala samo četiri godine, jer je 1917. obolio od neizlječive duševne bolesti. Njegove kreacije niko nije nadmašio, a skokovi u baletu ''San o ruži'' su, zbog neuobičajene visine i ljepote, ušli u legendu kao nedosegnut ideal.

*1901. - Rođen je američki hemičar Linus Karl Pauling, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1954. i Nobelove nagrade za mir 1962.

*1909. - Rođen je engleski pisac Stivn Harold Spender, koji je kao pjesnik počeo pod uticajem Španskog građanskog ratu u kojem s borio na strani republikanaca, ali je kasnije pisao lično obojenu poeziju, zasnovanu na unutarnjem doživljaju svijeta.

*1916. - U Prvom svjetskom ratu završeno je prebacivanje na Krf glavnine od oko 140.000 srpskih vojnika.

*1916. - Umro je američki pisac Henri Džejms, tanan i prodoran psiholog, koji je u realističnom maniru precizno analizirao običaje, postupke i navike američkog i evropskog društva, uvijek u potrazi za moralnim vrijednostima.

*1921. - Počela je pobuna mornara ruske Baltičke flote i radnika u pomorskoj bazi u Kronštatu na ostrvu Kotlin u Finskom zalivu protiv boljševičke vlasti.

*1933. - Dan pošto su nacisti zapalili u Berlinu zgradu Rajhstaga (parlamenta), optuživši za to komuniste, vođa nacista Adolf Hitler ubijedio je ostarjelog predsjednika Njemačke Paula fon Hindenburga da potpiše dekrete o suspendovanju ličnih sloboda, slobode govora, slobode štampe i prava na okupljanje.

*1953. - U Ankari su Jugoslavija, Grčka i Turska potpisale sporazum o političkoj, privrednoj i vojnoj saradnji.

*1974. - SAD i Egipat su poslije sedam godina prekida obnovili diplomatske odnose.

*1986. - Švedski državnik Ulof Palme ubijen je u Stokholmu na povratku iz pozorišta, a terorista, uprkos obimne policijske istrage, nije otkriven. Palme je u politiku ušao kao studentski vođa, a 1969. je, u 42. godini, postao šef Socijaldemokratske stranke i premijer.

*1996. - Britanska princeza Dajana pristala je na razvod s princem Čarlsom, rekavši da je to najtužniji dan njenog života.

*1998. - Šiptarski teroristi su na Kosovu i Metohiji u napadima iz zasjede kod Glogovca i Srbice ubili četiri srpska policajca, a u odgovoru na napade policija je uhvatila devet i likvidirala 16 terorista.

*2004. - Afrički lideri postigli su dogovor o formiranju afričkih višenacionalnih snaga, zaduženih za intervencije u Africi radi gušenja građanskih ratova i sprečavanja genocida.

[suzi]

Na današnji dan
02. Mart




*1459. - Rođen je holandski sveštenik Adrijan Floriszon, koji je kao papa Adrijan VI u januaru 1522. postao jedini Holanđanin poglavar rimokatoličke crkve u njenoj istoriji.

*1810. - Rođen je italijanski sveštenik Vinčenco Đoakino Peči, koji je kao papa Lav XIII tokom pontifikata od 1878. do smrti 1903. aktivno podupirao međunarodnu politiku rimokatoličke akcije.

*1817. - Rođen je mađarski pisac Janoš Aranj, najveći mađarski epski pjesnik, uz Šandora Petefija, najznačajniji predstavnik ''narodnjačkog'' pravca koji je dominirao mađarskom literaturom 19. vijeka.

*1824. - Rođen je češki kompozitor, dirigent i pijanista Bedžih Smetana, začetnik i najznačajniji predstavnik češkog muzičkog nacionalizma.

*1855. - Umro je ruski car Nikolaj I Pavlovič Romanov, koji je autokratski vladao od 1825. do smrti. Ugušio je 1825. ustanak dekabrista, a 1831. ustanak u Poljskoj. Sprečavao je razvoj nauke i progonio svaki slobodarski pokret.

*1909. - Intervencijom evropskih sila Austro-Ugarska je spriječena da zarati protiv Srbije.

*1915. - Starješina Vojne pošte u Baru Ivan Stojanović izveo je podvig nezabilježen u njegovoj profesiji: kad je srpska vojska u Prvom svjetskom ratu počela povlačenje, priključio joj se, ponijevši u džaku pakete zatečene u njegovoj pošti.

*1917. - Poslednji ruski car Nikolaj II odrekao se prestola. Poslije pobjede Oktobarske revolucije odveden je u Jekaterinburg, gdje je u julu 1918. kompletna carska porodica s poslugom, prema naredbi boljševičkog vođe Vladimira Lenjina, usmrćena vatrenim oružjem, izbodena bajonetima i potom iskasapljena.

*1919. - U Moskvi je počeo osnivački kongres Treće komunističke internacionale, poznate kao Kominterna, koji je naložio osnivanje u svim zemljama novih komunističkih partija, koje će biti sekcije Kominterne.

*1921. - Umro je crnogorski kralj, vojskovođa i pisac Nikola I Petrović Njegoš, koji je vladao bezmalo šest decenija - kao knjaz od 1860. do 1910, a potom kao kralj do 1918. Crna Gora je u tom periodu dvostruko uvećana i međunarodno priznata.

*1930. - Umro je engleski pisac Dejvid Herbert Lorens, koji je opisivanjem seksualnosti skandalizovao puritansko britansko društvo. Njegovo obimno djelo, nejednake vrijednosti, obilježeno je snagom osjećanja i vještinom u karakterizaciji ličnosti.

*1931. - Rođen je sovjetski državnik ruskog porijekla Mihail Sergejevič Gorbačov, poslednji predsjednik SSSR, koji je poslije preuzimanja vlasti 1985. otpočeo proces liberalnih reformi poznatih kao ''glasnost'' i ''perestrojka''. Okončao je razdoblje ''hladnog rata'' sa Zapadom i odrekao se čvrste kontrole nad članicama Varšavskog pakta, što je bio ključni razlog da 1989. komunisti u svim istočnoevropskim zemljama, jedni za drugima, padnu s vlasti. Proces koji je započeo nije uspio da kontroliše, zbog čega se 1991. raspao SSSR, što ni on politički nije uspeo da preživi, čemu je odlučujuće doprinio njegov bivši politički štićenik Boris Jeljcin, koji je postao prvi predsjednik Rusije.

*1943. - U Drugom svjetskom ratu u Bizmarkovom moru počela je pomorska bitka, u kojoj su saveznički avioni potopili 12 japanskih ratnih brodova, spriječivši ih da dopreme pojačanja na Novu Gvineju.

*1946. - Ho Ši Min je izabran za predsjednika Sjevernog Vijetnama.

*1972. - SAD su lansirale vasionski brod ''Pionir 10'', kojim su - prije nego što je napustio Sunčev sistem - prvi put ispitivane planete Jupiter i Neptun.

*2004. - U napadu na procesiju šiitskih muslimana u Keti na jugozapadu Pakistana poginulo je 37 ljudi.

[suzi]

Na današnji dan
08.Mart


1500. - Portugalski moreplovac Pedro Alvarez Kabral krenuo iz Lisabona na put u Indiju. Promenivši dotad poznatu rutu, udaljio se od afričke obale u pravcu zapada, prema Južnoj Americi, i tako otkrio današnji Brazil, proglasivši ga portugalskom kolonijom. Iste godine brazilsku obalu otkrio Španac Visente Pinson.

1846. - U Beogradu otvorena prva čitaonica u Srbiji, nazvana Srpsko čitalište, kasnije Čitalište beogradsko.


1879. - Rođen srpski slikar i vajar Mihailo Milovanović, jedan od osnivača Udruženja likovnih umetnika Srbije, ratni slikar Vrhovne komande srpske vojske u Prvom svetskom ratu, autor čuvenih portreta srpskih vojvoda Radomira Putnika, Živojina Mišića, Stepe Stepanovića i Petra Bojovića, kralja Petra I Karađorđevića i regenta Aleksandra Karađorđevića.

1879. - Rođen nemački hemičar i fizičar Oto Han, koji je s Fricom Štrasmanom 1939. otkrio cepanje jezgra atoma urana pomoću neutrona, čime je otvorio eru nuklearnih reaktora. Dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1944.

1889. - Umro švedski brodski inženjer i pronalazač Džon Erikson, izumitelj prvog uspešnog brodskog vijka.

1910. - U Kopenhagenu održana Druga konferencija žena-socijalista, na inicijativu nemačke revolucionarke Klare Cetkin. Na konferenciji ustanovljen praznik Dan žena, u znak sećanja na demonstracije žena u Čikagu 8. marta 1909.

1914. - U Srbiji održana prva proslava Dana žena.

1917. - Nemirima i štrajkovima u Petrogradu počela „Februarska revolucija” u Rusiji.

1921. - Francuske trupe ušle u Dizeldorf i druge gradove u Ruru pošto Nemačka nije isplatila ratnu štetu, što je bila obavezna prema Versajskom mirovnom ugovoru, potpisanom posle Prvog svetskog rata.

1922. - U Zagrebu izvršena smrtna kazna vešanjem nad Alijom Alijagićem, koji je 1921. u Delnicama izvršio atentat na jugoslovenskog ministra unutrašnjih poslova Milorada Draškovića, tvorca Obznane, Vladine uredbe kojom je zabranjen rad Komunističke partije Jugoslavije.

1942. - Japanske trupe u Drugom svetskom ratu zauzele glavni grad Burme Rangun, dan pošto su grad napustili Britanci.

1942. - Umro kubanski velemajstor Hose Raul Kapablanka, svetski prvak u šahu od 1921. do 1927. Titulu osvojio pobedivši nemačkog velemajstora Emanuela Laskera, a izgubio od ruskog velemajstora Aleksandra Aljehina.

1950. - Sovjetski maršal Kliment Vorošilov objavio da je SSSR u septembru 1949. isprobao atomsku bombu, u vreme kada se smatralo da je SAD jedina država koja poseduje nuklearno naoružanje.

1965. - U Južni Vijetnam se iskrcalo 3.500 američkih marinaca, čime je počelo masovno uključenje kopnenih trupa SAD u Vijetnamski rat. Početkom 1968. broj američkih trupa u Južnom Vijetnamu popeo se na 525.000.

1973. - U eksploziji automobila-bombe, koju su podmetnuli pripadnici IRA ispred zgrade glavnog londonskog suda i sedišta Skotland jarda u Londonu, poginula jedna osoba, a povređeno njih 238.

1993. - Uz posredovanje Međunarodnog komiteta Crvenog krsta iz logora u Bosni i Hercegovini pušteno 5.540 zarobljenika zatočenih tokom bosanskog rata. Prema saznanjima te organizacije, ostalo zatočeno još 3.100 zarobljenika u srpskim, hrvatskim i muslimanskim logorima.

1994. - Više od 100 intelektualaca iz celog sveta potpisalo Apel svim evropskim vladama i Ujedinjenim nacijama zahtevajući da spreče masakre u Bosni i na teritoriji cele SFRJ i da Jugoslavija preda teško naoružanje UN. Zatraženo da, ukoliko vlasti SRJ to odbiju, njeno naoružanje bude uništeno bombardovanjem iz vazduha maksimalno štedeći ljudske živote.

1999. - Vojska Sri Lanke, u brzoj operaciji, zauzela više od 500 kvadratnih kilometara teritorije na severu zemlje, koja je bila pod kontrolom separatističke gerilske grupe Tamilski tigrovi. U sukobima separatista i vladinih snaga od 1983. poginulo oko 57.000 ljudi.

2001. - NATO odobrio ulazak jugoslovenskih vojno-policijskih snaga u prvi sektor Kopnene zone bezbednosti na administrativnoj granici Srbije i Kosova. Kopnena zona bezbednosti uspostavljena na osnovu Kumanovskog sporazuma, koji su u junu 1999. potpisali NATO i Vojska Jugoslavije, po završetku vazdušnih udara NATO na SRJ. Jugoslovenske snage ušle u prvi sektor 14. marta.

2001. - Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu formirao poseban tim za istragu zločina OVK. Prve optužnice protiv Albanaca sa Kosova podignute u februaru 2003.

2001. - U 102. godini umrla Dam Ninet de Valoa, balerina i osnivač Britanskog kraljevskog baleta.